Filmen met een DSLR – het hoe en waarom

Door: Lucas Raggers - 46 reacties

Jeroen Diks is 4e jaars student Communicatie & Multimedia Design. Momenteel volgt hij een minor Digital Media Production waarbij hij zich specialiseert in het filmen met een DSLR. Dit artikel is hier een onderdeel van.

In dit artikel wil ik het graag hebben over het filmen met een spiegelreflex, oftewel een DSLR. In het eerste deel van het artikel behandel ik verschillende camera’s en accessoires die het filmen met een DSLR vergemakkelijken. Daarna leg ik uit hoe je het beste de bestanden van de camera op je Mac krijgt en hoe je deze vervolgens in Final Cut Pro kunt gaan bewerken.

In dit artikel behandel ik vooral de Canon DSLR, ten eerste om dat ik daar zelf mee werk en ten tweede omdat deze het meeste gebruikt worden in een professionele setting vanwege het feit dat ze Full HD filmen en een grote sensor hebben(APS-C of Full Frame). Naast de Canon’s kan je ook filmen met verschillende Nikon modellen, maar alleen in 720P. De Panasonic Lumix GH1 kan ook Full HD filmen, maar heeft vanwege het Micro 4/3 systeem weer een kleinere sensor (minder lichtgevoelig en een grotere scherptediepte).

Ten eerste wil ik het hebben over waarom je eigenlijk met een spiegelreflex zou willen filmen? Er zitten nogal wat haken en ogen aan, maar hoe werk je hier omheen en wat zijn de voordelen nou eigenlijk? Waarom zou je filmen met een DSLR en niet met een gewone camcorder? Deze vraag is voor mij makkelijk te antwoorden: bang for buck. Vergelijkbare camera’s die een grote sensor hebben en verwisselbare lenzen, zoals de Red One, kosten een fortuin. De DSLR’s die kunnen filmen beginnen al bij zo’n €650,- (Canon 550D, body only). De grote sensor in deze camera’s zorgt ervoor dat deze camera’s erg lichtgevoelig zijn en dat ze een kleine scherptediepte hebben. Dit geeft de DSLR’s een filmlook, die niet te benaderen is met gelijkgeprijsde camcorders. Daarnaast kun je de lens op een DSLR verwisselen. Zo kun je een lens gebruiken die aansluit op jouw wensen. Bij een camcorder moet je het maar doen met de lens die de fabrikant levert. Het gebruik van een DSLR is zo gek dus nog niet. Het feit dat ze relatief klein zijn zorgt ervoor dat ze ook ingezet kunnen worden om hele specifieke beelden te verkrijgen, die met een camcorder niet mogelijk zijn door de afmetingen van dat apparaat. Nou het duidelijk waarom je met een DSLR zou filmen wil ik het hebben over de verschillende modellen van Canon.

Er zijn verschillende modellen van Canon die over een filmfunctie beschikken, in verschillende prijscategorieën. De duurste optie is de Canon 1D MKIV. Dit is het een van de vlaggenschip modellen van Canon. Deze camera beschikt onder andere over een 1.3 crop sensor, maar de voornaamste reden waarom deze camera veel gebruikt wordt is de Full HD HDMI Out. Dit betekend dat je er een monitor op aan kunt sluiten in Full HD resolutie. Deze functie is vooral erg geschikt voor de veeleisende, professionele gebruiker die een Full HD monitor nodig heeft om de focus te controleren. Canon gebruikt alle nieuwste snufjes in deze camera, zo is deze camera erg lichtgevoelig. Dit betekend dat je ook onder slechtere lichtomstandigheden kan filmen, met een hoge ISO waarde, zonder al te veel ruis.

Canon 1D MKIV

De volgende stap in de lijn is de Canon 5D MKII, de camera die de trend van filmen met een DSLR echt op gang heeft gebracht. Deze camera huisvest een full frame 35mm sensor. Deze sensor geeft de camera een ongelooflijk grote lichtgevoeligheid en een kleine scherptediepte, oftewel ‘depth of field’. Deze sensor doet het ook erg goed op de hogere ISO waarde.

Canon 5D MKII

De Canon 7D is de volgende in rang. Qua ergonomie en body lijkt deze camera erg op de 5D MKII, maar de 7D maakt gebruik van een kleinere APS-C sensor met een crop factor van 1.6. Desondanks doet deze sensor het nog steeds goed in situaties met weinig licht, maar niet zo goed als zijn grotere broer de 5D MKII. Ook zit er wat meer ruis in beeld op de hogere ISO waardes.

Canon 7D

De nieuwste telg van Canon die ook een filmfunctie ondersteunt, is de Canon 550D. De sensor in de camera komt sterk over een met die van de 7D. Vooral de filmbeelden van beide camera’s zijn praktisch gelijk qua kwaliteit. De body van de 550D is wel een stuk minder dan die van zijn grotere broers, die allemaal uitgerust zijn met een magnesium body en weathersealing. De 550D moet het doen met een plastic body, zoals we gewend zijn uit de xxxD serie en minder fysieke knopen. De body is ook een stuk kleiner. Of dit een nadeel is, is een persoonlijke voorkeur. De 550D biedt als eerste Canon DSLR Auto Focus tijdens het filmen.

Canon 550D

Nu we de verschillende bodies behandeld hebben, wil ik het nog even over verschillende accessoires hebben die het filmen met een DSLR makkelijker maken of eigenlijk pas echt goed tot hun recht laten komen. Je moet in je achterhoofd houden dat deze camera’s voornamelijk gebouwd zijn om foto’s mee te maken. Dit vraagt een totaal andere ergonomie en bouw dan een camcorder. Een film die zo uit de hand geschoten is zal waarschijnlijk vol met ‘shakey’ beeld zitten. Een statief met een goede videokop is de eerste investering die je wilt doen als je echt serieus met een DSLR gaat filmen. Je wilt echter ook meer mogelijkheden hebben voor interessante shots. Daarbij komt als eerst een schouderstatief, oftewel een DSLR Rig, om de hoek kijken.

Zacato Double Barrel

Met een rig kun je je camera als een traditionele camcorder op de schouder dragen. Voorbeelden van fabrikanten die schouderstatieven maken die speciaal onderwerpen zijn voor DSLR’s zijn Zacuto en Red Rock.

RedRock Micro The Event

Zoals op de foto’s te zien is, hebben deze rigs nog een aantal andere accesoires. Deze accesoires maken het filmen met een een DSLR een stuk makkelijker, al zijn ze niet zo direct noodzakelijk als een statief en rig. De eerste die ik wil behandelen, is de follow focus. Dit apparaat bestaat uit een hoekaandrijving met aan de ene kant een draaiknop en een markeerschijf en aan de andere kant een tandwiel. Door aan de knop te draaien draait ook het tandwiel. Het tandwiel van de follow focus staat tegen een tandwiel dat om de focus ring van de lens zit, omdat het tandwiel van de follow focus draait, draait ook de focus ring. Op deze manier kan je de focus van de camera veel secuurder bedienen. Daarnaast is het ook ergonomischer om aan de knop van de follow focus te draaien dan met je hand aan de focus ring van je lens te draaien. De markeerschijf maakt dit stukje gereedschap echt handig. Als je voor een shot de focus wilt verleggen van het ene object naar het andere kan je de focus punten makkelijk noteren op de markeerschijf met een white board marker. Een foto zegt vaak meer dan duizend woorden en zal de werking van de follow focus wat beter illusteren:

Follow Focus in combinatie met een Canon 5D MKII

Naast de follow focus is er in de foto’s ook nog een loep te zien die tegen het oog geworden wordt. Deze loep vergroot het beeld van de LCD van camera, zodat het duidelijker wordt of je in focus bent of niet. Daarnaast zorgt de loep er ook voor dat je geen last hebt van de zon, dat het LCD scherm van de camera soms onleesbaar kan maken. In plaats van een loep wordt ook gebruik gemaakt van kleine monitoren. Alleen de Canon 1D MKIV heeft een Full HD HDMI Output, de rest moet het doen met 480P.

Zacuto Z-Finder loep
Lilliput 6” HD monitor

Daarnaast zijn traditionale camera attributen zoals een jib(kraan), een slider en een steadicam natuurlijk ook prima te gebruiken met een DSLR.

Na al deze gear wil ik het hebben over lenzen. Een van de voordelen van het filmen met een DSLR is, naast de grote sensor die zorgt voor grote lichtgevoeligheid en kleine scherptediepte, het feit dat je van lenzen kunt wisselen. Met een camcorder zit je vast aan een lens die bepaalde eigenschappen heeft. Met een DSLR kan je een lens erop zetten die specifiek aan jouw wensen voldoet. Zo kun je bijvoorbeeld kiezen voor een lichtsterke lens die het goed doet in situaties met weinig licht zonder de ISO al te hoog te zetten, of voor een lens met een groot brandpuntsafstand zodat je objecten van veraf kunt filmen.

Voor film is het fijn om een lichtsterke lens te hebben zoals een lens met een F waarde van 2.8 of lager. Dit geeft niet alleen een kleine scherptediepte, maar zorgt er ook voor dat je in situaties met weinig licht je ISO niet zo hoog hoeft te zetten als met bijvoorbeeld een F5.6 lens. Dit zorgt voor een schoner beeld met minder ruis.

Er zijn in principe twee soorten lenzen: lenzen met een vast brandpuntafstand(primes) en lenzen met meerder brandpuntafstanden(zooms). Pro’s die met DSLR’s werken geven vaak de voorkeur aan dure primes van bijvoorbeeld Carl Zeiss of Leica. Zij vinden dat primes vaak scherper zijn dan zoomlenzen en primes zijn vaak lichtsterker. Zooms zijn echter wel relatief gezien goedkoper, omdat je meerdere brandpuntafstanden in één lens hebt. Als je voor een zoom gaat ga dan wel voor een licht sterke lens en een met een vaste f-waarde. De goedkopere zooms hebben vaak een variabele f-waarde van bijvoorbeeld F3.5-F5.6. Dit houdt in dat ze op de korte afstand een maximaal diafragma van F3.5 hebben en op de grote afstand een diafragma van F5.6. Voor film is dit bijzonder vervelend, als je zoomt veranderd namelijk je diafragma met dit soort lenzen en wordt je beeld donker of lichter. Dit is heel vervelend en maakt het lastig om consistente shots te maken.

Vaak worden er filters op lenzen gebruikt. Veel gebruikte voorbeelden zijn UV filters, polarisatie filters en ND filters. Vooral ND filters zijn interessant voor filmmakers. Als je overdag filmt zit je met het probleem van overbelichting. Er zijn meerdere manieren om overbelichting tegen te gaan, maar qua filmen ben je hierin beperkter dan qua fotografie. Met fotografie kan je je diafragma, je sluitertijd en je ISO waarde aanpassen. Met film kan dit natuurlijk ook, maar als je echt de filmlook nastreeft kan je alleen je diafragma aanpassen. De sluitertijd wil je op het dubbele hebben van je framerate, dus als je op 24P schiet wil je je sluitertijd op 50 hebben staan(48 is er niet op een DSLR, 50 komt dan het meest in de buurt), op 25P gebruik je ook een sluitertijd van 50. Op 30P gebruik je een sluitertijd van 60 en op 60P gebruik je een sluitertijd 120. Deze waardes worden ook gebruikt door traditionele pro camera’s, gebruik deze waardes dus ook voor een vergelijkbare filmische look. Je kunt dus niet met je sluitertijd spelen om overbelichting tegen te gaan, omdat deze waarde al vast staat. Je kan nog wel een grotere f-waarde voor je diafragma kiezen, bijvoorbeeld F8 of F11. Echter een hogere f-waarde betekent ook een grotere scherptediepte, waardoor je dus je mooie blur kwijt raakt, je de focus niet meer kunt verleggen omdat alles in focus is en je raakt dus weer een stukje van je mooie filmische look kwijt. Wat blijft er dan nog over? De ISO waarde. Maar deze kan niet lager dan 100. Zit je al op ISO 100 en heb je nog steeds last van overbelicht wordt het dus lastig.

Gelukkig zijn daar ND filters voor bedacht. Bij traditionele pro camcorder zitten deze filters vaak al ingebouwd, bij een DSLR moet je een ND filter op de lens schroeven. Een ND filter zorgt ervoor dat er minder licht in de lens komt, de filter houdt een bepaalde hoeveelheid licht tegen. Er zijn verschillende sterktes in ND filters. Bijvoorbeeld 0.3, 0.6 of 0.9. Om te bepalen hoeveel sterkte je nodig hebt moet je dus verschillende filters proberen. Dit is niet alleen vervelend, het kost ook veel tijd. Gelukkig is daar iets op bedacht, namelijk de Fader ND filter. Dit is een ND filter met een variabele sterkte, die bepaald wordt door aan het filter te draaien. Op deze manier heb je maar één filter nodig. Helaas is er dan nog het probleem dat verschillende lenzen verschillende millimeter filters gebruiken. Een lens kan bijvoorbeeld alleen 67mm filters gebruiken of alleen 77 mm filters. Het zou dan betekenen dat je voor elke lens een dure Fader ND filter zou moeten kopen. Gelukkig is daar ook iets op bedacht. Het is makkelijker om een filter te kopen die op je grootste lens past, bijvoorbeeld een 77 mm, vervolgens kan je gebruik maken van een zogenaamde step-up ring om de filter ook op lenzen  die gebruiken maken van kleinere filters. Zo kan je met een 77 mm naar 67 mm step-up ring een 77 mm Fader ND filter gebruiken op een lens die met 67 mm filters werkt.

Fader ND filter

Het laatste hardware gerelateerde onderwerp dat ik kort wil aansnijden is de audio. Sinds de laatste firmware update voor de Canon 5D MKII heeft deze camera manuele instellingen voor audio. Dit zorgt voor prima audio, in combinatie met een goede externe microfoon zoals de Rode Videomic of Zoom H4N. De Canon 7D en Canon 550D moeten het echter doen met Automatic Gain Control(AGC). Dit houdt in dat je geen controle hebt over de audio en de camera zelf de audio levels bepaalt. Dit is vooral een probleem bij opnames met weinig geluid. De camera zal dan namelijk de levels omhoog gooien, wat zorgt voor een irritante “sis” geluid. Dit er is in post-productie vaak goed uit te halen, maar soms ook niet. Een manier om hier omheen te werken is de audio apart op te nemen op een tweede apparaat en de audio hiervan later in post-productie te syncen.

Canon 7D met Rode Videomic en Zoom H4N

Na al dit gepraat over hardware wil ik graag de softwarekant, oftewel de workflow, belichten. Ik werk zelf met Final Cut Pro en zal dan ook mijn workflow beschrijven. De Canon DSLR’s filmen met de H.264 codec. Deze codec bevat compressie en is daarom niet geschikt om direct mee te werken, er valt namelijk niet nauwkeurig per frame mee te editten. Het is dus noodzaak om de .mov’s van je camera eerst om te zetten. Dit kan je doen met verschillende programma’s, zoals bijvoorbeeld Compressor of MPEGStreamClip, maar enkele weken geleden heeft Canon een plug-in uitgebracht voor Final Cut Pro die het inladen van het materiaal van de DSLR’s makkelijker maakt. Via de Log & Transfer functie kun je nu gewoon je materiaal makkelijk binnen Final Cut Pro inladen, in verschillende ProRes codecs. Dit gaat volgens Canon zelf drie keer sneller dan via Compressor! De Canon E1 plug-in is hier te vinden. In de volgende stappen zal ik mijn workflow beschrijven. Dit is mijn persoonlijke stijl en voorkeuren, je hoeft het absoluut niet exact op deze manier te doen. Werk op een manier die jij het makkelijkst vind!

Importen in Final Cut Pro met Canon E1 plug-in
De eerste stap is het importeren van het materiaal in Final Cut Pro. Dit doe je door eerst de plug-in te downloaden via bovenstaande link en de stappen te volgen voor de installatie. Vervolgens kan je met Log & Transfer makkelijk het materiaal van je SD of CF kaart halen en omzetten naar de ProRes codec van jou keuze. Ik gebruik zelf ProRes LT, omdat deze kleinere bestanden geeft dan ProRes HQ of ProRes 4444. Ik heb de extra kleurinformatie niet nodig, omdat ik niet al te veel kleurcorrectie toe pas en niet met Color werkt. Doe je veel grading in Color? Gebruik dan wel de HQ of 4444 codecs.

Log & Transfer in Final Cut Pro

Het maken van de montage
Nu je het materiaal hebt omgezet naar een codec die wel geschikt is om mee te editten kun je gewoon aan je montage beginnen zoals je dat anders ook gewoon zou doen.

Een voorbeeld van een montage van mij met materiaal van een Canon 550D

Exporten en opleveren voor YouTube en Vimeo
Als je klaar bent met je montage kun je een ‘current settings export’ maken. Dit is een export van je montage in met de instellingen waar je tijdens je montage mee gewerkt hebt. Deze export is dus in de hoogst mogelijke kwaliteit, in het geval met materiaal van een DSLR dus Full HD in een ProRes codec naar keuze. Je maakt deze export door simpel op CMD+E te drukken, of via File > Export > QuickTime Movie. Ik maak altijd een master van een montage op deze manier. Deze master gebruik ik dan weer om een YouTube of Vimeo versie van mijn montage te maken. Dit doe ik simpel door de master in Compressor te slepen en de YouTube preset te selecteren. Deze preset is ook geschikt voor Vimeo. Als ik de master op DVD zou willen zetten, zou ik de DVD High Quality 90 Minutes preset gebruiken uit Compressor om vervolgens met deze MPEG te werken in DVD Studio Pro.

Master in Compressor met YouTube preset

Zitten er dan helemaal geen nadelen aan het filmen met een DSLR? Natuurlijk wel. Zoals te lezen is aan het begin van dit artikel, heb je nogal wat accessoires nodig wil je je DSLR als filmcamera goed kunnen bedienen. Het is en blijft natuurlijk een camera voor fotografie. Zo mis je veel zaken die het leven van een filmmaker een stuk makkelijker maken en wel standaard in traditionele camcorders zitten, zoals bijvoorbeeld zebra stripes en ingebouwde ND filters. Naast deze accessoires zijn er ook accessoires die je gewoon nodig hebt, zoals een rig, een statief en goede lenzen. De prijs van deze zaken moet je wel in je budget opnemen, wil je een DSLR gebruiken om mee te filmen. Denk niet dat je er bent met een body en een kitlens.

Daarnaast zijn er nog wat zaken waar je rekening mee moet houden. Deze camera’s zijn er niet opgebouwd om constant mee te filmen. Wil je de voetbalwedstrijd van je zoontje vastleggen, dan is een DSLR niet aan te raden. Ten eerste zit je met het feit dat je met deze camera’s maar 12 minuten kan opnemen. Daarna stopt de opname en moet je een nieuwe opname beginnen. Dit komt door het systeem waar de SD en CF kaarten en de camera mee werken. Dit kan geen grotere bestanden aan dan 4GB en dit zou overeenkomen met 12 minuten film van een DSLR. Dan zit je nog met het problemen van oververhitting. Deze camera’s zijn nooit bedoeld met het idee dat er uren en uren achter elkaar mee gefilmd wordt. Ze worden na een tijdje dan ook erg warm en zullen op een gegeven moment oververhitten en moeten afkoelen voor ze gebruikt kunnen worden. Hitte heeft ook een negatieve invloed op de sensor, hoe warmer de sensor wordt hoe meer ruis er in beeld komt, ook in de lage ISO waardes. Wanneer de camera oververhit, is niet te voorspellen en ligt ook aan de omstandigheden. Ik heb al een paar keer de hele dag opnames gemaakt en twee 16 GB SD kaarten volgeschoten, zonder te oververhitten. De camera wordt vooral warm door het gebruik van de LCD. Probeer deze dan ook zo veel mogelijk uit te zetten als je de camera niet gebruikt. Als je een kaart hebt volgeschoten, wissel dan ook met een nieuwe batterij. De batterij wordt ook erg warm, door deze te wisselen omdat je toch je SD kaart al moet wisselen zorg je er weer voor dat je je camera wat koeler houdt. Door op deze manier te werk te gaan, krijg je geen problemen met oververhitting. Het model maakt bij dit probleem ook wat uit. De kleine, plastic body van de Canon 550D zal sneller warm worden en oververhitten dan de grote, magnesium body van de Canon 1D MKIV die minder snel warmte opbouwt en sneller zijn hitte kwijt kan via de magnesium behuizing.

Naast deze problemen zorgt de grote sensor ook nog wat voor flinke problemen. De grote sensor is verantwoordelijk voor de grote voordelen van deze camera’s, het brengt echter ook wat nadelen met zich mee. Ten eerste zit je met anti-aliasing en moire. Deze camera’s hebben ongelofelijk veel megapixels. Al die megapixels worden niet gebruikt tijdens Full HD filmen. Full HD gebruikt maar bijna 2 megapixel. De camera’s filmen echter met die grote 18 of 21 megapixel sensors. In de filmstand wordt echter maar van 2 megapixel gebruik gemaakt. De camera lost dit op door lijnen op de sensor over te slaan en deze lijnen samen te voegen. Zo wordt er niet op 18 of 21 megapixel gefilmd, maar op de 2 megapixel die voldoende is voor Full HD. Dit brengt wel een nadeel met zich mee. Op deze manier van filmen heeft de camera moeite met vele dunne lijnen, bijvoorbeeld dakpannen of een bakstenen muur. Er doet zich dan een raar effect voor, wat blijkt op pulserende cirkels. Dit negatieve effect heet moire.

Naast het moire probleem kampen DSLR’s met het rolling shutter probleem, omdat de sensor een CMOS sensor is. Het beeld van een CMOS sensor wordt per lijn uitgelezen en daarna weggeschreven. Als het beeld heel snel veranderd is de CMOS sensor nog niet klaar met het wegschrijven van het huidige beeld, terwijl het volgende beeld al weer klaar staat. De sensor slaat dan lijnen over. Dit geresulteerd is schuine beelden, oftewel “skew”. Alle camera’s met een CMOS sensor hebben hier last van, niet alleen DSLR’s. Echter omdat de sensor van DSLR’s zo groot is hebben deze camera’s er meer last van. De Canon 5D MKII met zijn grote full frame sensor heeft hier het meeste last van. Deze video geeft een goed beeld van dit probleem.

Gelukkig zijn deze problemen niet onoverkomelijk. Je moet alleen goed rekening houden met de beperkingen van de camera’s. Houdt dus rekening met shots waar je last kan van krijgen van moire. Houdt rekening met de rolling shutter door de camera niet te snel te bewegen en langzame pans en tilts te doen, iets wat je eigenlijk met elke camera wil doen voor een mooie shot. Er is ook een oplossing om de rolling shutter in post-productie tegen te gaan. The Foundry heeft sinds kort een plug-in voor Adobe After Effects uitgebracht, die de rolling shutter tegen kan gaan. Meer informatie over deze plug-in.

Is het nog wel waard om om al deze problemen heen te werken en toch met DSLR’s te werken? In mijn ogen is dat een volmondig ja. De beeldkwaliteit die je uit deze camera’s kan krijgen is ongekend voor deze prijs. Deze beeldkwaliteit was voorheen alleen te vinden in camera’s van bijvoorbeeld Red of Arri. Natuurlijk produceren de DSLR’s niet exact dezelfde kwaliteit als deze camera’s en filmen ze bij lange niet in RAW, de filmische look komt toch wel heel dicht in de buurt, voor prijzen die we een paar jaar geleden onmogelijk achten. Ja, je hebt wat accessoires nodig om goed en professioneel met deze camera’s te werken. Maar dan nog zijn ze goedkoper dan bijvoorbeeld een Red. De beeldkwaliteit in vergelijking met camera’s in dezelfde prijsklasse is ongekend. Geen enkele andere camera in deze prijsklasse heeft zo’n grote sensor een heeft dus mooie kleine scherptediepte en grote lichtgevoeligheid. Ook hebben andere camera’s in dit segment geen verwisselbare lenzen, wat de DSLR’s erg veelzijdig maakt en met de juiste lenzen nog mooiere en kleinere scherptediepte geeft. Er zitten dus wat haken en ogen aan het filmen met een DSLR, maar vanwege de beeldkwaliteit, de scherptediepte en de verwisselbare lenzen is het absoluut waard om rond deze problemen heen te werken om zo tot prachtige beelden te kunnen komen.

Zijn deze DSLR’s voor iedereen? Nee, dat absoluut niet. De huisvader die de belangrijke stappen van zijn kind wil vastleggen en dat snel, simpel en makkelijk wil doen, kan ik een DSLR niet aanraden. Voor zo iemand zijn de problemen van deze camera’s een te grote drempel. Streef je echter naar een zo filmische mogelijke look? Wil je een kleine scherptediepte, grote lichtgevoeligheid en de mogelijkheid tot het verwisselen van lenzen? Dan kan ik een DSLR alleen maar aanraden om er een echte filmcamera van te maken.