Mens & machine – deel 1: Interface

Door: Gijs Raggers - 33 reacties

Je hebt Apple gebruikers en je hebt PC gebruikers. Ze leven in twee verschillende werelden waarin de relatie tussen mens en machine totaal verschillend is. In deze serie artikelen proberen we het wezenlijke verschil tussen beide werelden te ontrafelen. Daarin zullen uiteenlopende ontwerpen de revue passeren die niet zozeer technisch van aard zijn maar eerder de cultuur historische context behandelen. Om bijvoorbeeld het verschil tussen digitaal en analoog te doorgronden moeten we terug naar 1880. Of zal blijken waarom de Apollo missies in de jaren zestig aan de basis staan van de personal computer. Waarom houden we van onze Apple spullen? Al deze onderwerpen hebben uiteindelijk invloed op de relatie mens machine.

Deel 1: Interface

We beginnen met de interface omdat dit de schakel is tussen mens en machine. Een schakel die verbindt maar tegelijk pijnlijk duidelijk maakt hoe ver ze van elkaar af kunnen staan. Een computer is feitelijk niet meer dan een rekenmachine met twee interfaces, een voor de input en een voor de output. Hoe deze interfaces het verschil in gebruik kunnen bepalen is goed te zien wanneer we de eerste IBM PC en de eerste Apple Macintosh met elkaar vergelijken.

Computer interface: PC vs. Mac

Eerst de IBM PC uit 1981. De computer is een black box, van grijs plastic. Los er op staat de monitor en voor de PC staat een fors toetsenbord, rijkelijk voorzien van knoppen. Het scherm laat zien hoe de PC werkt. Het maakt gebruik van een zogenaamde command-line interface (CLI). Om de PC aan het werk te zetten moet je commandoʼs intoetsen. CLI stamt uit de jaren ʼ50 en was de opvolger van de oudste manier van data invoer: de ponskaart uit 1880. Er twee belangrijke hindernissen. Ten eerste moet de gebruiker de taal van de computer spreken. De vereiste samengestelde commandoʼs vragen veel technische kennis en ervaring. De tweede hindernis is het beeldscherm. Niet alleen de input is voor een leek onbegrijpelijk, ook de output op het beeldscherm is volslagen abracadabra. De mens moet niet alleen de taal van de PC spreken, maar deze taal ook kunnen lezen op het scherm. Het totaal resulteert in een systeem dat in de omgang om een enorm abstract inlevingsvermogen vraagt. Wie op de eerste PC een briefje typt ziet op het beeldscherm alleen de inhoud van dat briefje. Met specifieke commandoʼs is het mogelijk om bijvoorbeeld de papiermarge in te stellen maar een dergelijk commando heeft geen invloed op de weergave van de tekst, die blijft beperkt tot de inhoud. Pas wanneer het briefje uit de printer rolt is het beoogde resultaat te zien.

De introductie van de Macintosh in 1984 is een revolutie. Voor het eerst sinds 1950 introduceert Apple een compleet nieuwe interface voor het gebruik van computers. De revolutie betreft zowel de input als de output. Het beeldscherm toont een weergave van de werkelijkheid, het beoogde resultaat. What you see is what you get, WYSIWYG. De abstracte command-line interface is vervangen door een graphical user interface (GUI). In plaats van tekst maakt de GUI gebruik van compleet nieuwe grafische concepten zoals menu╩╝s, venters, knoppen en iconen. Deze kunnen bediend worden dankzij een nieuwe uitvinding: de muis. De eerste Macintosh ziet er heel anders dan de eerste PC. De computer is niet als losse doos herkenbaar maar is ge├»ntegreerd met het beeldscherm. Het toetsenbord staat niet meer centraal maar schuift een stukje opzij om plaats te maken voor de muis. Waar het het toetsenbord een verlengstuk is van de computer, is de muis een verlengstuk van de mens. Typisch voor de eerste Macintosh is de afbeelding met de handgeschreven tekst ÔÇťHelloÔÇŁ. Het is de Mac die de taal van de mens spreekt en niet andersom.

Interface als vermaak: de spelcomputer

De ultieme interface die de barri├Ęre tussen mens en machine zal opheffen, dat is de droom van Apple. Maar je kan de interface als hindernis ook positief zien, namelijk als spelelement. Mens versus de computer, de spelcomputer. Het eerste computerspel is Pong, uitgebracht in 1972 door Atari. De doorbraak kwam in 1975 toen Pong als spelcomputer voor slechts $99 in de winkel lag. Het kastje heeft twee analoge draaiknoppen waarmee je de paddle omhoog en omlaag kan bewegen. Het is een dedicated systeem, je kan er Pong mee spelen en anders niets. Nieuwe dimensies worden toegevoegd met de introductie van de Atari 2600. Het is een spelcomputer met een verwisselbare cartridge waarop het spel staat. De echte doorbraak is Pac Man. Dit spel zorgt voor een maximale fysieke interactie door de nieuwste interface, de joystick. Anders dan de analoge draaiknoppen van Pong is de joystick een digitale interface met vrijheid in twee dimensies waarmee het hele scherm veroverd wordt. Eind jaren tachtig geeft Atari het stokje over aan Nintento. Zij komen met een handheld spelcomputer, de GameBoy. De joystick verliest zijn knuppel en maar wordt uitgebreid met extra knoppen. De knopjes van de Gameboy zijn ideaal voor de bediening van Tetris, een Russisch spel. Rond het millennium wordt de Playstation 2 uitgebracht, met 140 miljoen consoles het meest succesvolle gameplatform aller tijden. Naast het enorme aanbod van spellen is de DualShock controller een van de succesfactoren van de Playstation 2. Met twee analoge joysticks, een directional keypad, analoge triggers en trilfunctie is het de koning van de game interfaces. Vooral voetbal- en schietspellen leveren met de DualShock het maximale portie adrenaline. Waar Apple zoekt naar het opheffen van de interface zoekt de game industrie naar het tegenovergestelde. Wie het best met de lastige controllers overweg kan krijgt de meeste punten. Maar dat verandert als Nintendo eind 2006 met de Wii komt. Voor het eerst moet de speler uit zijn luie stoel en actief met de hele familie voor de buis of beamer. De Wii is een revolutie omdat het de eerste spelcomputer is die de natuurlijke beweging van de mens centraal stelt en zo de interface een menselijk gezicht geeft.

Clickwheel interface

Als het eind jaren negentig het schip bijna ten onder gaat komt oprichter Steve Jobs terug aan het roer. Naast een nieuwe fundament voor de Macintosh computer, Mac OS X, brengt hij in 2001 de Apple iPod uit, de meest revolutionaire muziekspeler sinds de Sony Walkman uit 1978. Samen met iTunes maakt het digitale muziek toegankelijk en draagbaar dankzij een uitgekiende combinatie van hardware met als centerpiece, het clickwheel. Het is het begin van de wederopstanding van Apple. Het clickwheel is bij de eerste iPod nog mechanisch maar al bij de tweede versie wordt het touch sensitive, aanraakgevoelig. Het clickwheel zorgt voor een intuïtieve bediening omdat het een einde maakt aan de knoppenorgie zoals die bij andere muziekspelers aanwezig is. Net als bij de Macintosh is het dichtten van het gat tussen mens en machine het doel. Het minimaliseren van het aantal knoppen het middel. Less is more en focus, dat zijn de sleutelbegrippen voor het designteam van Apple.

Touch interface

Parallel aan de opmars van de iPod werkt Apple aan de ultieme interface, een interface zonder knoppen met direct contact tussen mens en machine, de touch interface. Het is een bediening van de machine zonder intermediair. Geen beperkende vertaling van beweging maar direct contact, met de vinger. Drukken, slepen, pinchen met meerdere vingers tegelijk, multitouch. De iPhone, het eerste Apple product met de volledige touch interface, komt uit in 2007. Er wordt een compleet nieuw besturing systeem voor gemaakt, iPhone OS. Het vormt het hart van de meest intuïtieve telefoon ter wereld. Door de drempelloze interface valt iedereen voor de iPhone, man, vrouw, jong en oud. Andere smartphones zijn voor geeks, mannen tussen de 25 en 35 jaar oud. De iPhone komt op het juiste moment. Time Person Of The Year 2006 is dit keer geen president of andere grootheid maar You. Het web 2.0 tijdperk draait om jou, jij maakt het internet. En het apparaat dat zo dicht bij jou staat en jou met dat internet verbindt is de iPhone. Behalve als internet hub dient de iPhone ook voor vermaak.

Meer dan de helft van het aantal apps zijn games. Daarmee is Apple uit onverwachte hoek teruggekomen aan het game front. Alle eerder genoemde game klassiekers zijn op de iPhone beschikbaar. Maar iedere interface heeft zijn eigen game knaller. De semi-analoge controllers maken plaats voor de meest analoge controller, de vinger. iPhone games als Flight Control en Angry Birds maken handig gebruik van het directe contact tussen onze vingers en het scherm. Knoppen maken plaats voor gestures, drukken, vegen, slepen, met een of meer vingers. De mens en machine smelten samen. De iPhone en iPod touch zijn in korte tijd geduchte concurrenten in de traditionele game industrie.

Een menselijke machine

Maar er komt meer. De iPhone en iPhone OS zijn voorspel voor wat nog komen gaat. Hoewel Steve Jobs de iPad tussen de iPhone en de MacBook positioneert is het eerder een op zichzelf staande revolutie. Het succes van de intu├»tieve iPhone interface is rijp voor de huiskamer. Waar de home computer altijd een veredelde typemachine zal blijven biedt de iPad een ongekend perspectief. Door het ontbreken van een barri├Ęre tussen mens en machine ontpopt het apparaat zich als een kameleon die afhankelijk van de app elke gedaante kan aannemen. Door de ultieme draagbaarheid is het bevrijdt van het bureau of eettafel en boort het een bron van toepassingen aan die slechts door de fantasie beperkt wordt. Fantasie als enige beperking. Dat is de droom van ieder apparaat. Maar werkelijkheid voor een iPad. De interface tussen mens en machine begint als verlengstuk van de machine maar is steeds dichter bij de mens gaan staan. Bijgestaan door technologische ontwikkelingen, getalenteerde ontwerpers en een ijzeren wil om verder te gaan dan voorstelbaar lukt het Apple om machines te maken die menselijke zijn. Menselijke machines.

In het volgende artikel kijken we vol verwondering naar Kubrick╩╝s meesterlijke film 2001: A Space Odyssey en leggen we uit hoe deze film een bron van inspiratie is voor alles wat met Apple te maken heeft.

Reacties

33 reacties
  • Profielfoto
    spacefreek

    Eigenlijk heel simpel die 2 verschillende werelden, Apple bedenkt iets & de andere wereld neemt het over..

  • Profielfoto
    Maikelw

    Mooi geschreven stuk;)

  • Profielfoto
    appleharm

    Mooi stuk! Dat is nou waar mijn hele apple enthousiasme vandaan komt. Alles klopt gewoon helemaal. Tot in de details. Het is gewoon beter uitgedacht.

    De interactie is beter.

  • Profielfoto
    Cavalli

    Leuk artikel.. Kan ik hier nu uit concluderen dat Apple de wereld veranderd heeft?

    Houd overigens wel even rekening met het volgende (voor de juiste beeldvorming) dat als je het over $99 voor die Atari in 1975 hebt je dat vandaag de dag met zo’n $400 moet vergelijken.

  • Profielfoto
    ocramarco

    @spacefreek. Weer jammer zo reactie, want als je nou je ogen open doet is Apple geen directe uitvinder van heelveel dingen. Ze hebben alleen het lef, macht, het geld en ontzettend goed marketing apparaat. Want ja wat stelt die iPad nou voor? Flink gehyped allemaal weer!

    Het stuk is goed geschreven alleen neigt het wat mij betreft te veel naar Apple, mijn inziens zijn er tegen alle positieve punten van Apple hardware ook vrij veel negatieve!

  • Profielfoto
    spacefreek

    Leuk artikel.. Kan ik hier nu uit concluderen dat Apple de wereld veranderd heeft?

    De muis, de mappenstructuur in computers, de iPod & het herdefini├źren van (multi)touch zijn speerpunten, maar daar verander je de wereld niet mee:grin:

    @spacefreek. Weer jammer zo reactie, want als je nou je ogen open doet is Apple geen directe uitvinder van heelveel dingen.

    Zie bovenstaande, maar het zijn toch een paar belangrijke, vergeet dat niet. En over de iPad spreken we elkaar over een paar jaar wel weer, 3 jaar geleden zei je vast hetzelfde over de iPhone..

    Kan me overigens nog herinneren dat we deze thuis hadden staan:

    Leuk ding:smile:

  • Profielfoto
    PowerMac

    Apple is de allerallerallerbeste, Apple maakt nooit fouten, Apple heeft alles uitgevonden, o had ik al gezegd dat Apple de beste is?
    Het is een leuk stuk maar dat zegt niets over de waarheid.
    Voor iemand die niets van Apple en de geschiedenis van computers afweet is het erg pretentieus, en voor je het weet is alles waar.

  • Profielfoto
    janster

    Wel jammer dat men eenibm pc uit 1981 vergelijkt met een Applw uit 1984, 3 jaar later. Ook was de ipod oorsponkelijk neit van Apple. Ook de interface heeft Apple niet uitgevonden. Apple maakt bestaande technieken beter en dat doen ze goed. Maar als uitvinders stellen ze weinig voor…

  • Profielfoto
    AndyW.

    Mooi stuk, meer kan ik niet zeggen.

    Zo zie je maar weer hoe revolutionair iemand kan zijn!

  • Profielfoto
    tinux

    “Je hebt Apple gebruikers en je hebt PC gebruikers. Ze leven in twee verschillende werelden waarin de relatie tussen mens en machine totaal verschillend is” Ik zie die dan even nergens terugkomen in het hele stuk.

  • Profielfoto
    iAlwin

    En wat als ik nou een PC-gebruiker ├ęn een Apple-gebruiker ben? Anyway, leuk artikel, maar zoals tinux zegt, die vergelijking wordt niet ontrafeld in het artikel…

  • Profielfoto
    petrakev

    Misschien weet niet iedereen dit:

    De muis is in principe ook veel ouder dan de Macintoch (of Apple Lisa), maar de eerste echte toepassing van de muis met vensters en menu’s was toch echt geen Apple maar Xerox.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Xerox_Star

    Dit was al meteen een ferme basis voor Apple en later ook Microsoft. Voor mij is het verschil tussen de Mac en Windows 7 (of Vista) is dat Apple de interface rustig houdt, Kleuren alleen waar nodig. Windows is een en al kleur (maar ik word er moe van).

  • Profielfoto
    Dagaloni

    Geweldig stuk!:D Dit is echt de reden waarom ik een Apple Gebruiker ben!:D

    @Tinux
    Dit is nog maar deel 1 van de vele delen;)

  • Profielfoto
    Jor1

    Wat een goed stukkie! zo had ik het nog nooit bekeken!

  • Profielfoto
    Cubix

    Waar de home computer altijd een veredelde typemachine zal blijven biedt de iPad een ongekend perspectief. Door het ontbreken van een barri├Ęre tussen mens en machine ontpopt het apparaat zich als een kameleon die afhankelijk van de app elke gedaante kan aannemen. Door de ultieme draagbaarheid is het bevrijdt van het bureau of eettafel en boort het een bron van toepassingen aan die slechts door de fantasie beperkt wordt. Fantasie als enige beperking. Dat is de droom van ieder apparaat. Maar werkelijkheid voor een iPad.

    Inhoudelijk wel een leuk stuk, maar wát een overdreven taalgebruik. Lijkt wel een jaren 90 advertentie. Het leest niet prettig.

  • Profielfoto
    Maverick9898

    @Gijs Raggers: Er staat ergens ‘Nintento’ ipv ‘Nintendo’. Niet erg verder natuurlijk maar ik dacht even dat je het weet;).

    OnTopic: Leuk stuk. Mensen klagen over dat Apple dingen gejat heeft en dat is ook precies wat ze doen. Steve zegt niet voor niets: ‘Good artists copy, great artists steal’. Apple heeft het vermogen om al bestaande technieken simpel te maken en het zo te maken dat de gebruikerservaring optimaal is door design en UI. Gewoon democratisering van techniek. Heel veel mensen die veel verstand hebben van computers vinden Windows veel leuker en ik snap dat heel goed. Windows is makkelijke te tweaken en als je een probleem hebt, is het een uitdaging om te fixen. Een Mac werkt gewoon en dat is voor veel computerfreaks saai:P. Echter, voor het grootste gedeelte van het ‘gewone’ volk is betrouwbaarheid en simpelheid heel belangrijk.

  • Profielfoto
    Yggdrasil

    Zeer goed artikel qua indeling, opbouw, etc.. Maar het mist iets? Oh ja, een beetje werkelijkheid misschien? De openingszin ‘Je hebt Apple gebruikers en PC gebruikers.. Ik zie slecht ├ę├ęn alinea die handelt daarover, de rest gaat over Apple. Dit is een Apple forum dus enigszins te begrijpen.. Maar om nu meteen te willen zeggen dat Apple de wereld heeft veranderd, nee, dat dan weer niet..:smile:

  • Profielfoto
    andrevdvries

    leuk om even te lezen!

  • Profielfoto
    7836

    “Je hebt Apple gebruikers en je hebt PC gebruikers. Ze leven in twee verschillende werelden waarin de relatie tussen mens en machine totaal verschillend is.”

    Fijn dat het stuk hier mee begint; dan hoef ik het niet te lezen omdat dan al duidelijk is waar het over zal gaan; polariserende religie.

  • Profielfoto
    Aanrecht

    Lekker te lezen.we want more?

  • Profielfoto
    DestroyOhBoy

    De film “Pirates of Silicon Valley” is een leuke aanvulling op dit stukje.

  • Profielfoto
    ch3izs

    Heel veel mensen die veel verstand hebben van computers vinden Windows veel leuker en ik snap dat heel goed. Windows is makkelijke te tweaken en als je een probleem hebt, is het een uitdaging om te fixen. Een Mac werkt gewoon en dat is voor veel computerfreaks saai:P

    Hele mooie uitspraak, ik denk dat daar echt de essentie van het verschil tussen Mac en PC gebruikers ligt.

  • Profielfoto
    ZwaN

    ik vindt ’t een interesant, doordacht en goed geschreven stuk.

  • Profielfoto
    wjend

    @Janster, ooit gehoord van de iMac en de iPhone, allebei ontzettend revolutionair en niet alleen maar verbeterd hoor!

  • Profielfoto
    mekker

    intressant onderwerp, maar wat een slap stuk, raakt kant noch wal.

  • Profielfoto
    MacBermaster

    Op zich leuk maar dit onderwerp is al honderden keren beschreven. Het lijkt wel of het bij elk nieuw product van apple opnieuw uit de kast wordt getrokken.

  • Profielfoto
    rdesign

    Erg leuk om te lezen dit. Je merkt wel dat het door een Apple-fanaat is geschreven..:)

    (Hoezo zijn mannen tussen de 25 en 25 geeks?)

  • Profielfoto
    dinck

    Het is voor mij nog maar de vraag of de weg die Apple is ingeslagen ‘jou’ echt zo centraal zet. Meer en meer worden het gesloten systemen, met functionele en inhoudelijke beperkingen waar je maar mee moet leren leven.
    Het concept van een iPad deugt natuurlijk, en ook ‘feel’ en bedieningservaring zullen wel kloppen, maar waarom is het geen stand-alone apparaat? Z├│ uit de box zou dit voor een heleboel mensen alles kunnen zijn waar ze een computer voor nodig hebben, maar je kunt het alleen naast je computer gebruiken. De beperking van te installeren software en content tot wat de iTunes Store te bieden heeft is en blijft raar.
    Waar in eerste instantie de interface bedoeld was om het apparaat te beheersen en optimaal aan jouw behoeften aan te passen lijkt het nu eerder doel dan middel te worden.
    Ik kom van ver, ben al 22 jaar Mac-gebruiker, en was tot voor kort een eenzame roeper in de woestijn van PC-gebruikende familie en vrienden, maar de laatste tijd kan ik er niet meer zo warm voor lopen omdat ik me steeds minder herken in de basisfilosofie van het merk Apple. Goed, ze maken nog steeds mooie spullen en MacOSX werkt prima, maar goed werken doet Windows 7 nu misschien ook al.

  • Profielfoto
    Pepperonie

    Ik ben het met dinck eens, Apple wordt steeds en steeds meer gesloten. Dat Apple bepaalt welke software jij kan installeren op je iPhone is natuurlijk helemaal van de zotten. OSX is inderdaad een fijne OS, maar of het stabieler draait dan windows 7 durf ik inderdaad op het moment niet te zeggen.

    En ik vind het ook erg dat in dit artikel eigenlijk wordt beweerd dat Apple de bedenker is van de GUI. Maar dit is alles behalve waar, Xerox was de eerste die er mee op de markt kwam. Xerox is er echter nooit heel groot mee geworden en tegenwoordig zitten ze in de printers en scanners. Maar toch voor Apple valt hier niks op te strijken. Zij hebben, net zoals Bill Gates, de GUI gewoon afgekeken van Xerox.

  • Profielfoto
    knuffelbeer

    omdat het een einde maakt aan de knoppenorgie zoals die bij andere muziekspelers aanwezig is

    Zoals? Speel, pauze, volgende, vorige? Kom op zeg.

    Hoewel Steve Jobs de iPad tussen de iPhone en de MacBook positioneert is het eerder een op zichzelf staande revolutie.

    Juist ja. Volgens die criteria is zelfs een scheurkalender revolutionair.

  • Profielfoto
    Argonath2

    Grappig, ik schrijf een boek over 2001: a space odyssey:)

  • Profielfoto
    Djmichel

    Ik waardeer de insteek van het stuk, en er is inderdaad genoeg over te vertellen;)

    Voordat ik een min punt noem, vertel ik eerst het positieve. Je kan merken dat het met veel enthousiasme geschreven is. Ik zou zeggen ga door. En ik wil er tegelijk aan toevoegen dat ik het niet beter had gedaan.

    Ik begon vol enthousiasme te lezen en werd erg geboeid door de intro maar halverwege verloor het m’n aandacht omdat het meer een opsomming leek te worden. Ik kijk uit naar je volgend stuk!

  • Profielfoto
    Tim1995

    is er eigenlijk iemand die niet ziet dat dit enorm apple fanboy is