Jorg
Jorg Nieuws 3 februari 2010

iPad is geen “grote iPod touch” – Legt Apple dit goed uit?

De reacties na de introductie van de iPad vorig week waren zoals verwacht heftig. De ontlading van maanden speculatie kwam bij elke blogger, technologie-journalist, gadget-freak en Apple-liefhebber tot eruptie na de presentatie van het nieuwe apparaat door Steve Jobs op de bühne in San Fransisco.

Hoewel de reacties erg uiteenliepen, van razendenthousiast en matigend positief tot kritisch en ronduit teleurgesteld, was er één opmerking die opvallend vaak gemaakt werd: de iPad zou niets meer zijn dan een uit de kluiten gewassen iPod touch.

Er zijn inderdaad een groot aantal overeenkomsten tussen de nieuwe iPad en Apple’s kleine mobiele apparaatjes, de iPod touch en iPhone. Toch denk ik dat mensen die de iPad afdoen als een grotere variant van de iPod touch het apparaat enorm tekort doen.

Hieronder probeer ik uiteen te zetten op welke punten de iPad op zijn broeders uit de Apple-stal lijkt, en waarom Apple hiervoor gekozen heeft. Vervolgens kijken we op welke manier de iPad zich onderscheid, en waarom hier naar mijn mening weldegelijk sprake is van de zoveelste Apple-revolutie.

Bekend en bemind

De iPad is een nieuwe productcategorie. Dat geldt voor Apple, maar ook voor de industrie als geheel. Eerdere pogingen om traditionele besturingssystemen (Windows) nagenoeg onaangepast te voorzien van een aanraakscherm, zonder hierbij de interactie en gebruikersinteface aan te passen aan de behoeften van de tablet-gebruiker, kunnen nauwelijks serieus genomen worden. Ook “single purpose” tablets, zoals de e-reader, zijn in gebruik, positionering en mogelijkheden niet te vergelijken met de iPad.

De iPad is in dat opzicht een pretentieus project van Apple. Niet alleen zal de klant moeten worden verlokt tot de aanschaf van het product, diezelfde klant zal eerst moeten worden onderwezen in de mogelijkheden en de toegevoegde waarde van de tablet-computer.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat Apple wilde voortborduren op de populariteit van zijn andere touch-product, de iPhone. Immers: consumenten zijn over het algemeen inmiddels goed bekend met de interface en functionaliteiten van dat apparaat, die bij introductie op zijn beurt een revolutie ontketende in gebruikersgemak. Apple koos ervoor om een groot aantal elementen van de iPhone (en iPod touch) over te nemen voor de iPad.

Overeenkomsten tussen iPad en iPod touch

Uiteraard zijn er een groot aantal directe overeenkomsten tussen de iPad en de iPod touch, waar Apple bewust voor gekozen heeft. Laten we hieronder er eens een aantal bekijken.

Vormgeving
Op de eerste plaats heeft het uiterlijk van de iPad veel weg van de iPod touch. De keuze voor kleuren en materialen, de plaatsing van de spaarzame fysieke knoppen, en zelfs de iconische Home-knop en zijn positie onder het scherm werden vrijwel ongewijzigd overgenomen.

De reden hiervoor laat zich makkelijk raden: de iPad zal onmiddelijk herkend worden als een Apple-product, en Apple hoopt op een onmiddelijk gevoel van vertrouwdheid bij de consument.

interface “taal”
Vervolgens valt op dat de interface gelijkenissen vertoont met die van de iPod touch. Dit wil niet zeggen dat de interface van het kleine appraatje 1-op-1 is overgenomen, maar dat bepaalde elementen zijn weg hebben gevonden naar de iPad. Denk hierbij op de eerste plaats aan de multi-touch bediening. De manier waarop er bijvoorbeeld door lijsten kan worden gescrolld, inclusief het terugveren van de lijst wanneer het einde is bereikt, is vergelijkbaar met de iPod touch.

Ook bepaalde schermelementen komen terug, zoals de plaatsing van de knopjes aan de onderkant van het scherm bij veel applicaties, om tussen de hoofdfuncties van een programma te kunnen schakelen.

Merk op dat de interface geen exacte kopie is. Het grote scherm van de iPad leent zich voor een geavanceerdere interface, en zonder afbreuk te doen aan het gemak heeft Apple hier dankbaar gebruik van gemaakt. We komen hier later op terug bij het overzicht van verschillen.

Home-scherm
Misschien wel een van de meest herkenbare elementen van de iPhone en iPod touch is het Home-scherm, waarop alle geinstalleerde applicaties worden getoond. Apple concludeerde blijkbaar dat het verstandig is om dit element in zijn geheel te kopiëren naar de iPad, teneinde een zo groot mogelijke synergie tussen beide apparaten te creëren, en personen die voor de eerste keer een iPad in hun handen houden meteen een gevoel van herkenning te geven.

Nu was ik op de iPhone al niet te spreken over de implementatie van het Home-scherm (ik denk dat deze manier van programma’s ordenen en starten met de komst van de App Store en de grote hoeveelheid programmaatjes zijn overzichtelijkheid en gebruikersgemak voor een deel heeft verloren), maar op de iPad ziet dit startscherm er helemaal vreemd uit. Had Apple zich niet kunnen buigen over een overzichtelijkere manier om de geinstalleerde programma’s te ordenenen (bijvoorbeeld in categoriën als Games en Zakelijk), zonder afbreuk te doen aan het gebruikersgemak? De programma’s zijn in de App Store reeds ingedeeld in een bepaalde categorie, waarom deze categoriën niet overnemen op het Home-scherm, en er automatisch de in die categorie aangeschafte programma’s in onderbrengen?

Op veel persafbeeldingen van de iPad vinden we dit Home-scherm terug. Het zorgt waarschijnlijk voor de hevigste sentimenten in het kamp van personen die vinden dat de iPad niets meer of minder is dan een uit de kluiten gewassen iPod touch.

Standaard aanwezige programma’s
De samenstelling van applicaties die standaard op de iPad worden geleverd, zijn nagenoeg identiek aan die op de iPhone en iPod touch. Zo treffen we op beide apparaten programma’s als Safari, Mail, Agenda, iPod, YouTube en Kaarten. Ook de icoontjes voor deze programma’s zijn identiek.

Het ligt voor de hand om te denken dat het hier dan ook om dezelfde programma’s gaat. Niets is minder waar. Apple heeft alle applicaties volledige herschreven voor de iPad, waarbij intensief gebruik wordt gemaakt van de grote hoeveelheid extra aanwezige schermruimte. Dit maakt dat de programma’s veel meer informatie tegelijkertijd kunnen vertonen, en dat het niet nodig is dat gebruikers vaak heen-en-weer schuiven tussen verschillende schermen. Zo toont Mail zowel de lijst van berichten als de inhoud van een geselecteerd mailtje op hetzelfde scherm, en kan de Agenda volledige afspraken in het maandoverzicht tonen.

Compatibel met iPhone apps
Een veelgehoorde feature van de iPad is de mogelijkheid om bestaande iPhone applicaties te kunnen draaien. Omdat het besturingssysteem en de processorarchitectuur in de iPad hetzelfde is als die in de iPhone, lag het voor de hand dat Apple hiervoor zou kiezen. Immers, dit betekent dat bij de introductie van het apparaat al direct 140.000 applicaties beschikbaar zijn.

Omdat het scherm van de iPhone natuurlijk veel kleiner is (480×320) dan dat van de iPad (1024×768), biedt Apple de mogelijkheid om de apps op twee manieren te draaien. Allereerst als een klein venstertje in het midden van het scherm, of door elke pixel naar beide zijden te verdubbelen in een uitvergrote modus. Beide zijn niet ideaal: het kleine venstertje oogt wat vreemd daar in het midden van dat gigantische scherm, en bij de uitvergoot-modus kan het programma aan scherpte inboeten, vooral wanneer er gebruik wordt gemaakt van grafische elementen, zoals games. Bovendien zijn de schermelementen (die oorspronkelijk zijn gemaakt met het oog op vingerbediening op het iPhone-scherm) ook twee keer zo groot, wat de bediening niet per sé ten goede komt.

Uiteraard is deze iPhone-compatibiliteit slechts een klein onderdeel van het verhaal. Ontwikkelaars kunnen ook programma’s maken die speciaal voor de iPad zijn bedoeld, waarbij ze gebruik kunnen maken van de extra hardware (zoals de krachtiger processor), en natuurlijk het grote scherm. Het wordt zelfs mogelijk voor ontwikkelaars om zogenaamde “universele” apps te schrijven, die zowel op de iPhone als op de iPad een optimale interface bieden.

Ik krijg echter de indruk dat deze nuance, het specifiek voor de iPad kunnen ontwikkelen van applicaties, af en toe in de berichtgeving rond de iPhone-compatibiliteit voor de iPad verloren gaat.

Prijs
Tenslotte nog een overeenkomst tussen de iPad en de iPhone, die wellicht niet voor de hand ligt, maar die volgens mij toch onbedoeld een grote stempel drukt op de perceptie van het nieuwe apparaat bij het publiek: de prijs. Voor $499 ligt de iPad met de kleinste opslagcapaciteit straks in de winkel, en dat is ongeveer vergelijkbaar met de prijs van een geunlockte iPhone.

Toegegeven, veel mensen zijn niet bekend met de (hoge!) prijzen van smartphones wanneer deze niet volgens een subsidie-model met een abonnement worden verkocht. Toch denk ik de opvatting dat een apparaat “dat nauwelijks meer kost dan de iPhone” ook nauwelijks extra functionaliteit kan bieden, best wel eens een rol kan spelen in de beeldvorming.

Verschillen tussen iPad en iPod touch

Vanzelfspreken zijn er ook een groot aantal punten waarop de iPad zich van de iPod touch onderscheid. Hieronder enkele voorbeelden.

Afmetingen
Dit lijkt triviaal. Toch zijn er veel mensen die voorbij gaan aan het feit dat een apparaat met een ruwweg vier keer zo groot scherm als de iPhone (en met ruim 5 keer zoveel pixels). heel andere gebruikersmogelijkheden biedt. Toegegeven, voor sommige applicaties, zoals het tonen van foto’s of het bekijken van videobeelden, is er alleen maar sprake van het vergroten van het beeld. Maar in veel andere gevallen leidt het grote scherm tot het makkelijker kunnen lezen en inzien van documenten (zoals websites of boeken), het kunnen zien van meer informatie in één oogopslag (zoals bij Kaarten), of het aanbieden van geoptimaliseerde programma’s die de extra schermruimte gebruiken om de bediening ervan te vereenvoudigen (zoals Mail en Agenda).

Misschien is het de iPhone-compatibiliteit, of het uiterlijk van het apparaat, dat bij veel mensen doet vermoeden dat de bruikbaarheid ervan het gebodene van de iPhone niet zal overschreiden. Dit is uiteraard een misvatting. Het grote scherm van de iPad maakt het lezen makkelijker, laat meer detail zien, en biedt ruime mogelijkheden voor andere vormen van interactie, zoals uitgelegd in het volgende punt van onze lijst.

Gebruikersinterface-elementen
We zagen eerder dat de inteface “taal” van de iPhone in grote lijnen is overgenomen. Dat wil echter niet zeggen dat Apple geen nieuwe interface-elementen heeft toegevoegd aan de iPad. Daar waar iPhone-apps vaak werken met een “blader”-model, waarbij horizontaal door een aantal schermen moet worden geschoven om bij de gewenste informatie te komen (bijvoorbeeld van de lijst met postbussen naar de gewenste postbus, en vervolgens van het overizicht van mailtjes naar de inhoud van een specifieke mail), kan de iPad veel van deze elementen op één enkel scherm kwijt. We zien dit onder andere terug in het Mail-programma, waarbij in landscape modus zowel de lijst met mailtjes in het postvak wordt getoond, als de inhoud van het mailtje zelf.

De iPhone kent verder geen opspringende menu’s, waar deze wel gebruikt worden op de iPad. Dit nieuwe userinterface element heet “pop-over”, en wordt bijvoorbeeld gebruikt om een keuze te kunnen maken uit beschikbare lettertypes in de iBooks applicatie, of om een ander bericht te kunnen kiezen in Mail wanneer deze in portrait-modus wordt gebruikt. Het schuiven tussen schermpjes met keuze-elementen is bij iPad-applicaties dus niet nodig.

Aangepaste standaard applicaties
Hoewel de lijst van programma’s die standaard op de iPad aanwezig zijn nagenoeg identiek is aan die op de iPhone en iPod touch, zijn alle applicaties volledig door Apple herschreven. Ze maken allemaal optimaal gebruik van de extra schermruimte, om zo het gebruikersgemak zoals hierboven beschreven, extra te vergroten.

Bij Mail worden de lijst van berichten en de inhoud van de mail tegelijkertijd getoond, de YouTube app kan een filmpje spelen terwijl je tegelijkertijd alvast bladert in de lijst van gerelateerde video’s, de iPod applicatie heeft veel weg van iTunes en toont je in een oogopslag de gespeelde track alswel een overzicht van je muziekbibliotheek, de Agenda toont de afspraken van de dag naast een overzicht van je weekplanning, en ga zo maar door.

Productivity-applicaties
Een van de grootste verrassingen van het iPad-evenement, naast de ongekend lage prijs van het apparaat, was het beschikbaar komen van Apple’s productivity programma’s Pages, Numbers en Keynote op de tablet. Waar vrijwel iedereen (inclusief ikzelf) ervan uitging dat het apparaat zich ging toeleggen op het bekijken en raadplegen van informatie en media, en de enige productiviteit beperkt zou blijven tot het kunnen sturen van e-mail, bleek Apple het apparaat ook geschikt te vinden voor serieuze kantoortoepassingen.

Wederom betreft het hier geen rechstreekse kopie van de Mac-versies van deze programma’s, maar speciaal voor de iPad ontwikkelde versies. Speciale zorg is er besteed aan het eenvoudig kunnen layouten van documenten, door gebruik te maken van multi-touch besturing die op de desktop niet aanwezig is (zo kun je een afbeelding in een presentatie vergroten door deze te selecteren, en met een andere vinger een andere afbeelding aan te wijzen waarvan de afmetingen moeten worden overgenomen).

Hoe vlot er getypt kan worden op het on-screen toetsenbord moet nog worden bezien, maar dat het Apple menens is voor dit gebruik van de iPad bleek wel uit de aankondiging van de iPad-dock met toetsenbord, en de ondersteuning van Bluetooth-toetsenborden. Hiermee begeeft Apple zich duidelijk in de doelgroep van mensen die op zoek zijn naar een eenvoudige computer zonder complexiteit, waarop toch serieus gewerkt kan worden.

Distributieplatform voor boeken
Tegelijkertijd met de introductie van de iPad deed Apple de volgende loot aan zijn succesvolle online-winkel stam uit de doeken: de iBooks Store. Hier kunnen uitgevers hun boeken in elektronische vorm beschikbaar stellen voor verkoop. Naast muziek, films, TV-series en applicaties lijkt dit wederom een markt te zijn waarin Apple zich wil storten.

Hoewel de aangeschafte boeken waarschijnlijk ook gelezen kunnen worden op de desktop (en ik verwacht ook op korte termijn een iBooks applicatie voor de iPhone en iPod touch), lijkt de iPad het ideale apparaat te zijn voor het lezen van boeken. Hoewel er inmiddels al enkele andere spelers actief zijn in deze markt, waarvan Amazon met de Kindle de bekendste is, is Apple de eerste die met een universeel inzetbare tabletcomputer op de markt komt, die tevens is voorzien van een electronische boekenwinkel.

iPad is geen netbook

Wanneer duidelijk is dat de iPad meer is dan slechts een grote iPod touch, is het verleidelijk om dan de vergelijking te zoeken in de categorie netbooks. Ook deze vergelijking gaat mank.

Om te beginnen is de netbook een initiatief van notebook-fabrikanten, die een manier zochten om de prijzen van notebooks nog verder te drukken, om zo een markt aan te spreken die nog sterker reageert op financiële prikkels. En zoals te doen gebruikelijk in de PC-wereld, zijn deze fabrikanten gefocussed op hardware, niet op software. Deze netbooks werden dan ook geleverd met een ongemodificeerde versie van Microsoft Windows, zonder rekening te houden met de verminderde processorcapaciteit, het kleine scherm, of het gebrekkige touchpad. Dit leidde tot een allesbehalve prettige gebruikerservaring. De netbook was immers geen handige kleine notebook, zoals de fabrikanten wilden doen geloven, maar voor een goedkópe notebook. Programma’s die normaal gesproken over snelle processoren, grote beeldschermen en muisbediening kunnen beschikken, leveren op de netbook niet dezelfde ervaring.

Apple heeft dit anders aangepakt. Het is uitgegaan van het gegeven dat bij een nieuwe form factor ook een aangepaste bedieningsinterface hoort. Niet een rechstreekse kopie van iets wat misschien goed werkt op hele kleine schermpjes (iPhone), of grote schermen (Mac OS X).

Apple heeft bovendien de gelegenheid aangegrepen om bij de introductie van deze nieuwe categorie computerproducten een hoop oude conventies achter zich te laten. De bekende desktop-metafoor met zijn bureaublad, mappen en bestanden, die we kennen van onder andere Windows en de Mac, is bij de iPad totaal verdwenen. Een iPad is een apparaat, of zoals dat in Engels zo mooi heet: een “appliance”, wat voor bepaalde doelen kan worden gebruikt. Het tonen van je IT-vaardigheden hoort daar echter niet bij.

Er zijn grote groepen gebruikers die nooit te maken willen krijgen met de installatie van software, incompatibiliteitsproblemen, conflicten tussen programma’s onderling, veiligheidsproblemen, virussen, of systeemupdates. Op de iPad wordt dit allemaal ondervangen door een gestroomlijnd systeem, dat Apple van A tot Z controleert. Critici noemen dit soms een beperking, maar zij gaan er dan volledig aan voorbij dat miljoenen mensen graag bereid zijn de mogelijkheid om een nieuwe systeem add-on te kunnen installeren in te inruilen voor bovengenoemde voordelen op het gebied van gebruikersgemak en veiligheid. Evenzozeer: zij die zich bij de introductie van de iPad alleen maar konden richten op de afwezigheid van multi-tasking voor programma’s van derde partijen, gingen volledig voorbij aan de doelstellingen die Apple met dit apparaat voor ogen heeft, en de doelgroep waarop zij zich richten.

De doelgroep voor de iPad is naar mijn mening echter groter dan alleen die van mensen voor wie een dekstop-PC of laptop overkill is, en voor wie het gebruikersgemak en de mogelijkheden van de iPad volstaan. Júíst ook gebruikers die reeds over dergelijke apparatuur beschikken, zullen baat hebben bij een tablet-computer als de iPad. Immers, Apple laat zien dat voor bepaalde toepassingen in bepaalde omstandigheden, de moderne electronica op veel betere, efficiëntere, stijlvollere en gebruiksvriendelijke manieren kan worden ingezet. De iPad vormt voor die groep gebruikers een prima aanvulling op hun desktopcomputer of laptop.

Retro revolutie

Dan zijn er nog mensen die menen dat de iPad geen werkelijke revolutie is. Misschien hebben zij gelijk. Maar realiseren die mensen dat de werkelijke revolutie in 2007 plaatsvond? Toen werd namelijk het apparaat geintroduceerd dat een groot aantal revolutionaire vernieuwingen teweeg bracht in de wijze waarop mensen met apparaten communiceren. Dat apparaat was de iPhone. Nieuw was de gedachte dat je met je vinger rechstreeks door een lijst of pagina scrollt, zonder met een muispijltje of pennetje kleine scrollbalkjes aan de zijkant van een venster te hoeven bewegen. Nieuw was de mogelijkheid om met twee vingers knijpbewegingen te maken om in te kunnen zoomen op webpagina’s, foto’s en kaarten. En nieuw was de gedachte dat je niet langer geconfronteerd hoefde te worden met bestandsnamen en mappen, om toch zinvolle dingen te kunnen doen met je muziek, afbeeldingen en video’s.

In amper drie jaar tijd is deze vernieuwende manier van denken over gebruikersinteractie uitgegroeid tot de norm, die in razend tempo door alle concurrenten is overgenomen. De iPhone was een revolutie in user interface design, waaraan jaren, zoniet decennia, aan onderzoek en ontwikkeling bij Apple aan vooraf zijn gegaan. De iPad is het eerste apparaat buiten die kleine smartphone en muziekspelers waarop deze nieuwe interface de kern van het systeem vormt.

Het is dus wat kort door de bocht om te stellen dat de iPad geen vernieuwing brengt. Op de eerste plaats is de multi-touch interface die zijn oorsprong vormt op de iPhone op zichzelf nog geen 3 jaar oud. De iPad is bovendien de eerste meervoudig inzetbare tabletcomputer waarop deze interface volledig tot zijn recht komt.

Het is misschien leuk om te speculeren wat de reactie van het publiek was geweest als de introductie van de iPad vooraf was gegaan aan die van de iPhone. Dan had men het apparaat misschien wél unaniem als revolutionair beschouwd, omdat het de eerste aanraking zou zijn met de multi-touch interface. Toch denk ik dat het verstandig was van Apple om het nieuwe interface-denken eerst op een smartphone door te voeren, omdat het hier een bestaande en groeiende productcategorie betrof. Apple hoefde niet én uit te leggen wat de voordelen zijn van de multi-touch interface, én waarvoor een smartphone überhaupt gebruikt kan worden.

Bij de introductie van de iPad is er wél sprake van een nieuwe productcategorie. Voor het eerst is er nu een betaalbare, op consumenten gerichte tabletcomputer die inzetbaar is voor een groot aantal verschillende taken, van het lezen van boeken en het bladeren door foto’s tot het surfen over het web. Traditioneel zaken die wellicht wel mogelijk zijn met een laptop of desktop-computer, maar waarbij het gebruikersgemak in veel gevallen niet optimaal is. Apple wil het publiek wijzen op het toegevoegde plezier en gemak van het onder handbereik hebben van deze functies in een handzame tablet, en kan daarbij bogen op de vertrouwdheid met de multi-touch interface van de iPhone.

En toch: wellicht doet Apple er verstandig aan om in de marketing iets meer aandacht te besteden aan de zaken waarin een iPad zich onderscheid van de iPod touch en iPhone, en kan het wellicht nog iets matiger omgaan met het aanstippen van de overeenkomsten.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
iPad is geen “grote iPod touch” – Legt Apple dit goed uit?
Sluiten