What a difference a DAC makes… (Muziek uit je Mac #2)

33 reacties

…en toen was er licht. Is het rode lichtsignaal waarmee de vorige aflevering zo hoopvol afsloot nu daadwerkelijk de heilige graal voor een fijn geluid uit je Mac? De drager van een perfect digitaal muzieksignaal dat in optima forma alle muziek die je zo vlijtig in iTunes hebt opgeslagen kraakhelder tot je versterker brengt? Wel eh… Ja en nee.

Een ‘digitaal muzieksignaal’ bestaat niet. Het rode licht is drager van een digitale bitstream, een snelweg waarover lichtsignaaltjes van het ene naar het andere apparaat geschoten worden, vergelijkbaar met het aflezen van de putjes in een compact disc en uiteindelijk niet meer dan een verzameling enen en nullen.

De digitale Toslink-verbinding vanuit een Mac, Airport Express of Apple TV maakt deel uit van de S/PDIF standaard voor het versturen van digitale audioinformatie. Het alternatief is een 75-ohms RCA-verbinding, waarover elektrische pulsjes worden verstuurd. Over welke van de twee beter is, zijn sinds de introductie van de standaard bijbelvolumes vol gediscussieerd.

De één vereist een dubbele conversie (elektrisch > licht < elektrisch) die roet in het eten zou kunnen strooien, terwijl het volledig elektrische transport van de ander onderweg aan allerhande interferenties onderhevig zou zijn. Aangezien Apple enkel een optisch signaal ondersteunt, zullen we ons binnen deze serie hier verder toe beperken.

Een audioversterker kan op zich met de aldus getransporteerde singalen nog niets aanvangen – de enen en nullen moeten op hun beurt eerst door een digitaal-analoog coverter (DAC) worden omgezet in een analoog muzieksignaal dat kan worden versterkt en naar de luidsprekers worden gebracht.

We hebben eerder al bekeken dat de DAC-chips in een Mac, Airport Express of Apple TV geen wonderen van kwaliteit zijn, om een aantal goed te verdedigen redenen. Maar dat is natuurlijk geen reden om het er dan maar bij te laten zitten. De oplossing ligt voor de hand in de vorm van een externe DAC.

Externe DACs zijn niet nieuw: begin jaren ’90 waren deze een aantal jaren in zwang als upgrade voor een oudere CD-speler die nog was uitgevoerd met de eerste, wat wankelmoedige jaren ’80 technologie. Alras werden echter nieuwe spelers uitgerust met betere chipsets, waardoor de externe doosjes zo goed als van het toneel verdwenen.

Tot de opkomst van de computer als bron van digitale audio. Door het audiosignaal niet in de computer zelf om te zetten, maar digitaal naar buiten te leiden, kan dit storingsvrij worden overgebracht. Een externe DAC accepteert dit signaal en verwerkt het buiten de computer om tot een stabiel analoog line-signaal, dat naar één van de broningangen op de audioversterker (AUX, bijvoorbeeld) kan worden geleid.

Voorheen was dit overigens nog lang niet altijd de garantie voor een perfect signaal: de pulsjes worden vanuit de computer verstuurd in de vorm van een datastroom die niet van te voren is geklokt of gebufferd. De ontvanger van de DAC accepteert het signaal en probeert tegelijkertijd de snelheid en regelmaat van de data te bepalen, zich daarop te locken en een klokpuls vast te stellen om de gegevens op exact het juiste moment aan de DAC-chip aan te bieden.

Computers (ja, ook Macs) blinken niet uit in het uitsturen van een mooi regelmatig signaal, waardoor nog wel eens timing-problemen opdoken, die bekend staan onder de welluidende naam ‘Jitter’. Gelukkig is de technologie moderne DAC’s behoorlijk ‘Jitter-resistent’, waardoor de vraag in hoeverre Jitter hoorbare artefacten oplevert in toenemende mate academisch is geworden.

Een externe DAC dus. De toegenomen acceptatie van de computer als audiobron heeft ook in HiFi-land een hernieuwde interesse voor het fabriceren van de doosjes gewekt. Grofweg laten de aanbieders van externe DACs zich in een drietal categoriën indelen: de vrijbuiters, de traditionele HiFi-leveranciers en de specialisten. Van alle drie nemen we kort een doosje onder de loep.

De vrijbuiter: Beresford TC-7510

De laatste jaren is het audiolandschap verrijkt met een aantal toegewijde eenpitters, die veelal één productrange ontwikkelen en deze via het Internet aan de man brengen. Stanley Beresford, een goedgeluimde, in Londen verzeild geraakte Surinamer, is zo’n eenzaat. Zijn bedrijfje HomeHiFi ontwikkelt in het verre Oosten de RC-7510: een DAC met een al relatief oude (maar daarom voordelige) chipset die hij steeds verder optimaliseert. Op het moment van schrijven zijn we bij revisie 6/4, die tegen een vriendenprijs van de hand gaat (afhankelijk van de koers van het Engelse Pond, momenteel €157.87 incl. BTW en verzendkosten).
De TC-7510 is een DAC zonder opsmuk: 4 ingangen (2x Toslink, 2x RCA), twee analoge uitgangen (1x linesignaal, 1x variabel met volumecontrol) en als bonus een hoofdtelefooningang met dito versterkertje. De TC-7510 geeft een mooi stabiel uitgangssignaal, biedt veel geluid voor weinig geld en is derhalve een prima eerste keus voor degene die voor het eerst natte voeten in het digitale domein wil gaan halen.
Meer informatie: www.homehifi.co.uk

De HiFi-leverancier: Cambridge Audio DACMagic

De DACMagic is één van de DAC’s die in het vorige decennium furore maakte. Een half jaar geleden besloot het Engelse Cambridge Audio dat het tijd was voor nieuwe, eigentijdse versie met up-to-date techniek. De nieuwe DACMagic is een elegant doosje in zilver of zwart, dat ruimte biedt aan twee digitale ingangen (beide naar keuze Toslink of RCA) en een USB-ingang. Aan uitgangen heeft de DACMagic naast het ‘normale’ linesignaal via twee RCA-connectoren ook twee gebalanceerde uitgangen aan boord.
Daarnaast biedt de DACMagic de luisteraar keuze uit een drietal filters, die het digitale signaal elk op eigen wijze afvlakken. Zo valt er nog wat te kiezen, al zal het merendeel van de gebruikers dik tevreden zijn met een ‘set and forget’ op de basisinsstelling. In verhouding tot de Beresford is het signaal uit de DACMagic wat verfijnder, waarbij zij aangetekend dat de verschillen al snel zo subtiel worden dat een knappe stereoinstallatie en lossless bronbestanden vereist zijn om deze daadwerkelijk te kunnen waarderen. De DACMagic kent een Nederlandse retailprijs van €399,00.
Meer informatie: www.cambridgeaudio.com

De specialist: Benchmark Audio DAC1

Het Amerikaanse Benchmark Audio heeft zich sinds 1978 vooral gericht op de markt voor professionals: opnamestudio’s en audiotechnici. Geleidelijk aan heeft het bedrijf echter ook zijn oog laten vallen op de markt van ‘home audiophiles’ – en dan vooral degenen die zich bedienen van een digitale bron.
Het ideale apparaat hiervoor bevond zich reeds in hun portfolio: de DAC1, een uiterst precieze omzetter van digitale signalen in een industrieel jasje dat zich prima leent voor bevestiging in een pro audiorack. De DAC1 heeft drie digitale ingangen: Toslink en twee in de huisomgeving minder gebruikte ingangen: coaxiaal en XLR. Als uitgangen biedt de DAC1 het bekende linesignaal (2x RCA) en XLR balanced.
Voor de veeleisende luisteraar met gouden oortjes en duizenden euro’s aan weergave-apparatuur in de woonkamer vormt de DAC1 een welkome schakel in de audioketen, maar met een prijsstelling van (in Nederland) net onder de 1.000 euro is het voor beginnende gebruikers wellicht wat overkill. Van de DAC1 bestaat een aantal varianten, waaronder een versie met USB-ingang en twee uitvoeringen die ook als voorversterker kunnen fungeren, al dan niet met afstandsbediening.
Meer informatie: www.benchmarkmedia.com

Is dit alles dat er over externe DACs te vertellen valt? Integendeel – eerder het topje van de digitale ijsberg. Zo hebben we de verwerking van bronsignalen van hogere kwaliteit dan de ‘CD-standaard’ van 16bit/44.1khz hier buiten beschouwing gelaten. En naast de drie genoemde DACs is er natuurlijk nog legio keuze, zowel aan de onderzijde als aan de bovenkant van de markt.

Maar voor wie zijn Mac, Airport Express of Apple TV als audiobron serieus neemt, maakt met één van de bovenstaande apparaten een enorme sprong voorwaarts ten opzichte van de analoge minjack-uitgang van zijn Apple-spulletjes. Tenminste – als ook de softwarekant in orde is. Maar daarover meer in de volgende aflevering: ‘Terug naar de bron‘.

[Dit artikel is een deel uit de serie ‘Muziek uit je Mac’. Kijk hier voor een overzicht van de overige delen.]

Reacties

33 reacties
  • Profielfoto
    Plutarchus

    Audiofielen zijn mijns inziens zo ongeveer de meest makkelijk afzetbare personen op deze aarde. Als je je druk gaat maken om zulke minimale geluidsverschillen heb je volgens mij niet helemaal begrepen wat muziek haar schoonheid geeft.

    Prikkelend bedoeld trouwens, luister zelf ook via optisch aangesloten versterker:p

  • Profielfoto
    Hifivoice

    “Makkelijk afzetbare personen”. Zeggen PC bezitters dat ook niet van Mac gebruikers?
    :D

  • Profielfoto
    AxelVr

    Ik heb gewoon een edirol m16dx aan mijn computer hangen via USB en werkt prima , en is ook nog 48kHz
    :D

    net zo makkelijk

  • Profielfoto
    Phew

    Eens, een goede DAC maakt inderdaad een wereld van verschil in geluidskwaliteit. Mits je kwalitatief goede apparatuur gebruikt natuurlijk.

    Ik dacht eerst ook van jaja, zal wel maar als je het verschil hebt gehoord wil je niet meer terug. Heb nu in combinatie met de MacBook en iPod een portable DAC/koptelefoonversterker van Ray Samuels. Met of zonder DAC is het verschil groot met een paar Shure doppen of Beyer Dynamic koptelefoon.
    http://www.raysamuelsaudio.com/products/predator

    Veel meer info, leestip: http://www.head-fi.org/

  • Profielfoto
    michelvdb

    Overkill? Misschien wel.

    Hoe wil je in een mp3’tje of een mp4’tje samengeperste muziek op een behoorlijk Hifi-niveau krijgen?

    Geef mij liever een CD. En als Oude Muziek en nog recentere muziekliefhebber weet ik dat niets de Echte Wereld in de concertzaal overtreft.

    ;)

  • Profielfoto
    Gene

    Leuk stukje, zeker in de tijd dat Apple ervoor heeft gekozen om alle nummer naar iTunes + om te zetten. Eindelijk een einde aan die verschrikkelijke MP3 kwaliteit.
    Het is de belevenis van muziek die in mindere mate aanwezig is, als de bron al slecht (het MP3 bestandje). Een DAC i.c.m. een Mac, versterker, speakers en gewoon goede kabels, maken die beleving weer wat prettiger. Zie het als een HD upscaling van je muziek, alleen zie je het niet, maar hoor je het.

    Trouwens, waarom gaat de massa wel meer en meer kijken naar HD content en nemen ze wel genoegen met die slechte MP3 kwaliteit?

  • Profielfoto
    Pieterr

    Compressie aspecten komen vermoedelijk in het derde deel aan de orde.
    Zie ook http://homepage.mac.com/marc.heijligers/audio/ipod/compression/compression.html

  • Profielfoto
    Jogchum

    Een 2ehands DAC kan ook een optie zijn. Al hebben iets oudere dacs vaak alleen een coax of rca ingang. Er zijn converters in de handel die het toslink/optical signaal uit je mac omzetten naar coaxial. Doe er je voordeel mee.

  • Profielfoto
    Edwin377

    Ik heb mijn Marantz surround versterker ook met een optische kabel aan de Airport Express hangen. Als je vanuit iTunes Apple lossless afspeelt is er geen verschil met de CD.

  • Profielfoto
    A_Billy

    Een beetje hifi set (marantz) heeft toch zeker wel een eigen DAC aan boord? Waarom zou je dan nog een externe DAC aanschaffen? Of snap ik het niet?

  • Profielfoto
    Jogchum

    Een beetje surround reciever heeft idd een ingebouwde DAC, een stereo versterker echter vaker niet dan wel (en dan alleen de duurdere modellen als bv een naim supernait)

  • Profielfoto
    djneo

    logitech z5500 opties aangesloten is ook goed hoor.

  • Profielfoto
    RenderingRebel

    Je kan ook gewoon een kwalitatief goede sound interface nemen waar goede converters in zitten.
    Heb zelf bijvoorbeeld een apogee duet, niet eens zo duur en prima converters. ziet er ook nog eens stijlvol uit naast je macbook pro hehe

  • Profielfoto
    Kenneth B. Done

    Mooi artikel en inspirerend. Ik heb net even mijn ouwe DAT-recorder afgestoft (Sony 57ES) en via optical out van de MacPro aan de Mackie mengtafel gehangen: Prachtig! Geluid al beter dan een Decklink-kaart en al helemaal beter dan de analoge minijack.

  • Profielfoto
    SySErroR

    Interessant artikel!:)
    Maar, waarom wordt de optie van een externe firewire geluidskaart ‘vergeten’? Want daar zit ook gewoon een DAC in, en daar is ook weer meer ruimte voor dan in een iMac!;)

  • Profielfoto
    GeorgeM

    Wat ik in dit verhaal mis is dat de betere/duurdere CD speler over het algemeen ook als DAC gebruikt kunnen worden. Ik heb het dan over spelers als Wadia, Cary, Audio Aero, Bow etc.

    Al die spelers hebben niet alleen uitgangen, maar ook ingangen en kunnen dus prima gebruikt worden i.c.m. de setup uit het artikel.

  • Profielfoto
    gruiter

    Ik heb zelf ook het Beresford DACje. Een flinke opwaardering tov de analoge uitgang van de Airport Express en mijn Squeezebox. De muziek klinkt veel levendiger en ruimtelijker. Ik vind het echter niet geschikt voor serieuze luistersessies omdat de muziek toch wat grofstoffelijk klinkt en een stuk opdringeriger dan met mijn Bluenote Koala Tube CD speler. Ik ben wel benieuwd of de DacMagic een verbetering is. Binnenkort ga ik een ander interessant product uitproberen, nl de Blacknote DSS30Tube. Dit schijnt echt het summum te zijn voor het weergeven van muziekbestanden.

  • Profielfoto
    TGV

    @AxelVr: je hebt gelijk. Ik heb ook een audio-interface (Tascam US122L) aan mijn mac hangen. Veel daarvan zijn gewoon studiokwaliteit en klinken waarschijnlijk net zo goed als al die dure apparaten hierboven en bieden daarnaast ook nog eens opnamemogelijkheden. De mijne klinkt in elk geval strak en biedt zelfs 24-bit/96kHz. Een fatsoenlijke Edirol, Tascam, Emu of Lexicon heb je ook voor 100 a 150 euro.

  • Profielfoto
    TheM4inframe

    Een mp3 @320 kbps is al een pak beter hoor. Ik snap gewoon niet dat je dan zoveel muziek op je Mac gaat houden en het dan draadloos of via de gewone uitgang doorstuurt (ja een DAC kan helpen, maar toch).
    Als je van jezelf vindt dat je toch het beste van het beste wilt hebben luister dan naar platen, daar blijft alles bespaard.

  • Profielfoto
    bassmac

    Ik heb ooit te veel (maar lang niet genoeg :) ) geïnvesteerd in huiskamer hifi spul om luistermuziek via mijn mbp te gaan draaien, maar het klopt.

    Koptelefoonuitgang MBP klinkt erg schraal vergeleken met de digitale broer in de monitoren.
    Maar ja, wie gaat nu mixen met koptelefoons…:p

  • Profielfoto
    iQwerty

    @TheM4inframe, Ziehier mijn post over vinyl: http://forum.onemorething.nl/viewtopic.php?p=2024168#2024168

    Interessant leesvoer, aangezien je plompverloren stelt dat platen beter zijn dan CDs.

    Verder is dit ook wel een aanrader, om je hifi en oren te testen: http://mp3ornot.com/

    (ga aub niet zeuren dat het clipje slecht gekozen is; dit clipje is gekozen om normale muziek te representeren (wat het goed doet), uiteraard zijn er fragmenten te kiezen waarbij het verschil veel duidelijker hoorbaar is, maar je gaat me niet vertellen dat je daarnaar (met grote regelmaat) luistert? (of er moeten hier fans van Autechre oid zitten :P)

  • Profielfoto
    TheM4inframe

    @iQwerty: Autechre is inderdaad niet slecht :D

  • Profielfoto
    ermo

    leuke serie artikelen…ik denk dat deze wel degene is waar ik op het zitten wachten. Ik heb mijn mac mini naast mijn versterker staan (NAD C350) zonder optische ingang. Het geluid via jack naar tulp is niet optimaal te noemen ;) dus welke dac is voor mij voldoende om het geluid wat op te krikken…Dus optisch uit naar een dac en dan door via tulp naar mijn versterker, Vraagt dat echt (weer) een enorme investering of zijn de “goedkopere” dac’s ruim voldoende voor huis tuin en keukengebruik…

    (misschien weet iemand nog een leuke 2nd hand dac???) :p

  • Profielfoto
    Dr. Maddox

    Mooi stuk René! De basis was voor mij al duidelijk maar hier en daar pik ik toch nieuwe info op. Ik zou zelfs nog willen dat je op sommihge zaken nog dieper ingaat maar als je zo doorgaat kan je zelf teruglinken naar het archief hier op OMT. Fijn stukje diepgang uit eigen keuken. Thanks!

  • Profielfoto
    iQwerty

    ermo: Heb precies hetzelfde probleem! Ik snap dat je op dit moment nog geen oplossing weet, maar mocht je in de toekomst iets kopen zou ik het gaaf vinden als je een PB’tje stuurt met of het een goed ding is!

    Wil namelijk niet graag een miskoop:P De Beresford leek me eerst erg gaaf, maar het lijkt steeds meer of er een hype rond dat ding is ontstaan. Dus dat iedereen elkaar maar napraat dat ie goed is enzo, zonder hem getest te hebben. Heb verder nog nooit een onafhankelijk iemand iets goeds over het ding horen zeggen (ook niets slechts overigens, viel me alleen op)…

  • Profielfoto
    binaries4me

    zeer leerzaam dit!

  • Profielfoto
    NvBaren

    @iQwerty: de Beresford is inderdaad nogal gehyped. Op het al eerder genoemde head-fi.org forum is daar nog een rel over ontstaan: er waren meerdere gebruikers op het forum actief die de Beresford-DAC te pas en te onpas de hemel in prezen – en die gebruikers bleken allemaal hetzelfde IP-adres te hebben als de fabrikant van het apparaat… ???

    Jammer dat men kennelijk dacht dat dat nodig was, het is een prima DACje, wat zulke verkooptrucs helemaal niet nodig heeft. Bij mij hangt het tussen mijn Airport Express en een vrij eenvoudig NAD/Kef-setje en is ook in die bescheiden opstelling al hoorbaar beter dan analoge audio direct uit de Airport – kwalitatief vergelijkbaar met de Marantz (SA)CD-speler die ik ook heb staan. Inderdaad, een prima DAC voor een vriendelijke prijs.
    Maar goed, als je op andere forums dus rare reacties over de Beresford hoort, dan heeft dat meer met de marketing dan met het apparaat zelf te maken.

  • Profielfoto
    Bandjar

    Bijna elke receiver tegenwoordig voorzien van een fantastische DAC. Er is bijna geen receiver meer te krijgen zonder coaxiaal en optisch digitale ingangen. Zo’n DAC heb je dus alleen nodig als je een versterker hebt die er een mist, steeds meer stereoversterkers krijgen een digitale ingang.

    Als je trouwens een pc met simpele geluidskaart hebt kun je met Kalyway bijvoorbeeld ook digitaal streamen met coax uitgang (SPDIF).

  • Profielfoto
    newnomad

    Als iemand een betaalbare ‘vrijbuiters’ DAC weet met optical in en balanced out, hoor ik het graag. Ik zou graag mn airport express rechtreeks aansluiten op studio monitoren(lange kabels). Voor de meest essentiele en ‘most bang for the bucks’ setup. Vraag me wel af hoe het dan met de volumeregeling zit…

    Een alternatieve setup zou zijn met 1 airport met DAC (mag dan unbalanced) voor rechts en 1 voor links. Of 2 dacs die airtunes kunnen ontvangen. Maar geen idee of dat dat kan(itunes en hardwarematig) met rechts en links perfect in sync.

    Een alternatieve ingang op (thuis)studiomontoren ‘ontvang kanaal van itunes’ zou natuurlijk helemaal top zijn, maar zover zijn de fabrikanten blijkbaar nog niet….

  • Profielfoto
    nicobos

    Helaas zitten er enkele onvolkomenheden in de beschrijving van de werking van de DAC.
    Essentieel voor een goede werking van de DAC is de klok, die geen onderdeel vormt van de DAC. De DAC werkt op het tempo dat de klok aangeeft. Afwijkingen in de klokfrequentie (jitter) leiden tot een onregelmatig werktempo van de DAC. Zo treden er afrondingsfouten op bij het omzetten.
    Dit resulteert in zaken als een vertroebeld dieptebeeld en verlies van details.

    De discussie of jitter leidt tot hoorbare effecten is bepaald niet academisch. In opnamestudio’s wordt geregeld een aparte klok gebruikt omdat de interne klokken van de gebuikte ADC’s onvoldoende wordt gevonden.

  • Profielfoto
    VeRCEttY

    @ Plutarchus – helemaal juist

    jij snapt het

  • Profielfoto
    Cenobyte

    Wat zijn audiofielen toch een raar stelletje mensen. Eerst kopen ze een DAC van 1000 ballen om dat laatste restje “betere” muziekkwaliteit te krijgen, dan weer leuteren ze dat ouderwetse wasrollen en vinylplaten beter klinken dat digitale CD’s en ze beweren ook het verschil te horen tussen 192 en 320kbps. Ik kan zulke mensen niet serieus nemen, sorry…

  • Profielfoto
    poelenr

    René bedankt voor je artikel. Ik ga eens uitzoeken wat een DAC tussen mijn Apple TV en Marantz/Reference nog kan opleveren. Overigens had ik al een behoorlijke verbetering bij de overstap van Airport Xpress naar Apple TV, iemand ook deze ervaring?