Jezus in de iTS – Jan Rot spuugt mis (en soms ook raak)

11 reacties

“Jezus! Wie? Je medemens… Jezus! Waar? Ze slaan hem lens…”

Het hertalen van de Matthäus Passion heeft Jan Rot de nodige jaren bezig gehouden, maar in 2006 was het dan zover en werd de Mattheus Passie in het Nederlands opgevoerd onder leiding van dirigent Jos Vermunt. In hetzelfde jaar verscheen het werk ook op CD – op het prestigieuze label Deutsche Grammophon nog wel.

Vanzelfsprekend waren de reacties niet van de lucht. Rot werd beschuldigd van aanranding van het heilige meesterwerk, maar ook geprezen voor het toegankelijk maken van het hier en daar wat archaïsche origineel voor een eigentijds publiek.

Dat de Matthäus Passion het al nooit echt van de tekst moest hebben, spreekt hierbij in het voordeel van Rot. De orginele Duitse tekst bestaat uit de (letterlijke) evangelieteksten (Evangelie volgens Mattheus; hoofdstuk 26-27) en de huis-tuin-en-keuken rijmelarij van ene Picander – volgens de overlevering zondagsdichter, maar vooral toch ook de lokale postbode. Naar verluidt heeft ook Bach zelf – die toch aanzienlijk beter was met noten dan met woorden – er nog driftig aan gesleuteld.

Kan Jan Rot het beter? Het meest relevante antwoord lijkt: “Soms”. De Nederlandstalige Mattheus Passie is doorspekt met inventieve taalvondsten, die het verhaal voor de luisteraar van nu een extra lading geven. In de visie van Rot is Jezus een liberale rabbi, die de aloude God der Wrake vervangt door de God van Liefde. In een aantal aria-teksten beschouwende aria’s en koralen weet Rot een best overtuigende interpretatie neer te zetten.

Problematischer echter zijn de recitatieven waarin de Evangelist en Jezus de voortgang van het verhaal leveren. Hier verzandt de tekst met regelmaat in wat melige one-liners. “Daar kan die haan mooi naar fluiten”, ontkent Petrus de voorspelling van Jezus hij driemaal verloochend zal worden. “De eerste klodder spuug was meteen al raak” .”Elke dag verder zakte de groepsmoraal”.

Ook schrikt Rot niet terug voor de broodnodige Sinterklaas-rijmelarij:

“Die armen houd je nog lang bij de hand
Mijn afscheid lijkt me meer relevant
Wat telt een hand vol centen
Bij mijn sacramenten?”

Met mijn handjes op mijn rug zeg ik nu dit versje vlug, zullen we maar zeggen.

Na verloop van tijd gaat bovendien het voortdurende ge-je en ge-jij angstvallig jeuken op intieme plekken. Een passie om vol verwondering uit te zitten, waarbij irritatie en bewondering gelijkelijk toenemen. Maar eenmaal bij het slotkoor aanbeland kan een milde glimlach toch niet worden onderdrukt bij het aanhoren van Rot’s conclusie wanneer de volgelingen zich rond Jezus’ verzegelde graf hebben verzameld: “Eenzaam samen, samen één”.

Het is goed zo. De Nederlandstalige Matthäus Passion heeft voldoende kwaliteit om niet achteloos terzijde te schuiven als curieuze noviteit, maar bevat tegelijkertijd ook teveel derderangs stoplappen om als volwaardig alternatief voor het origineel te kunnen dienen. Eigenlijk nodigt de hertaling nog het meest uit om heel hard mee te zingen. Tijdens de afwas bijvoorbeeld.

En de muziek? Vrij onopvallend in een wat matte opname waarbij de ene solist het er wat beter vanaf brengt dan de andere. Maar daar is het bij deze Mattheus Passie dan ook niet echt om te doen.

Toch?

Volgende keer: de Matthäus Passion volgens Nikolaus Harnoncourt
Nieuw in deze serie? Kijk hier voor de introductie.

Hertaler: Jan Rot
Dirigent: Jos Vermunt
Uitvoerenden: Residentieorkest Den Haag
Jaar van verschijning: 2006
Prijs in de iTunes Store: €19,98
Directe link: klikkerdeklik

Reacties

11 reacties
  • Profielfoto
    readefries

    O ja, de Nederlandse vertaling. Ik werd er niet zo goed van toen ik de teksten hoorde. Geef mij maar de orginele.

  • Profielfoto
    heldopslippers

    ja ik ook ! ….
    niet om aan te horen !….
    het ergst (en toch leukste voorbeeld :P) is natuurlijk: “Jezus! Wie? Je medemens… Jezus! Waar? Ze slaan hem lens.”;)

    het is natuurlijk knap wat die man gedaan heeft.. maar het slaat echt nergens op.

  • Profielfoto
    KarelWillem

    Ik stond op het punt om hem aan te schaffen.
    Ik vind die 19,98 echter een straffe prijs voor een CD.

    XTorrent is echter niet echt lief voor me vandaag, dus het zal wel kopen worden. ;)

  • Profielfoto
    loister

    Mooi geschreven stuk, ik volg deze serie over de Mattheus met veel plezier. Helaas kan ik het dit keer absuluut niet met de inhoud eens zijn. Ik vind Rot’s teksten van de evangelist en Jezus absoluut niet storend en vaak zelfs erg goed gevonden, ze blijven in ieder geval hangen na een paar keer luisteren. Wat in dit verhaal m.i. onderbelicht blijft is dat het een hertaling is die vaak veel aardser en aansprekender is dan het hoogdravende Duitse origineel. Zo maakt Rot van het koraal “O Haupt voll Blut und Wunden” een bijna medische beschrijving van het sterven aan de kruisdood :

    De kramp stokt ademhalen
    Wie steun zoekt krijgt een schok;
    Je hart verhit, gaat malen,
    Wie uitdroogt, raakt in shock.
    Vanavond wordt het Pasen,
    Dus Jezus heeft geluk:
    Ze slaan, wie dan nog asemt,
    Als hulp de botten stuk

    Briljant. Toch?

  • Profielfoto
    Neptunus

    Voor de fans: Vanavond op Classic FM de volledige Matthäus Passion.

  • Profielfoto
    Zaphod_B

    Dit was toch een Apple site??

  • Profielfoto
    KarelWillem

    Nee, daar vergis je je in. :D

    De visie van deze website is simpel maar helder. One More Thing wil het startpunt zijn voor mensen die alles over Apple willen weten, maar daarnaast ook vermaakt willen worden op een Apple-manier.

  • Profielfoto
    Zaphod_B

    O vandaar die ranzige stukjes van die Gerard.. Juist, logisch! :sealed:

  • Profielfoto
    soda

    Je moet het ook niet lezen hé:)

  • Profielfoto
    janau

    Is de Duitse tekst nu echt rijmelarij? Misschien zijn daar vraagtekens bij te zetten. Natuurlijk zijn die teksten absoluut niet te pruimen voor ons in deze tijd. Maar in de beleving van toen? Zo kun je in de openingstekst Kommt ihr Tochter al lezen wat de centrale thema’s in het vervolg zullen zijn. (Schuld, Geduld; Lutheraans). Ook het Hoogliedthema Jezus als mystieke Bruid zien we hier al. Wat ik hiermee wil zeggen: er zit toch zeker een bepaalde consistentie in het geheel aan teksten. Het zijn thema’s die in de preken van die tijd een rol speelden.

  • Profielfoto
    Rene Bouwmeester

    @janau: klopt helemaal. Op de thematische structuur en motieven valt niet zo heel veel af te dingen. De concrete tekstuele uitwerking is – om het vriendelijk te stellen – echter niet overal even sterk.