Woensdag 20 juli is Mac OS X 10.7, alias Lion, uitgebracht. Het is de zevende incarnatie sinds de release van Mac OS X in 2002. De aankondiging van Lion vindt plaats op 20 oktober 2010 en heeft als titel ‘Back to the Mac’. De ervaringen die Apple opdoet tijdens de ontwikkeling van de iPad worden gebruikt om Mac OS X nog toegankelijker te maken, zo verklaart Steve Jobs.

De eerste twee van de ruim 250 nieuwe functies die Apple noemt, zijn Multi-Touch Gestures en Full-Screen Apps. Hoewel we multitouch al een tijdje kennen van de iPhone en iPad en full screen apps ook al jaren bestaan, wil ik stellen dat juist deze twee features de meest radicale zijn in de 27-jarige geschiedenis van de Mac. Leest u mee?

We gaan terug naar eind jaren zeventig. Steve Jobs en Steve Wozniak hebben hun bedrijfje als een raket gelanceerd met de Apple I en II. Hoewel ze personal computer (PC) worden genoemd, moet je erg handig zijn met programmeren om er mee uit de voeten te kunnen. Het is Jef Raskin die bij Apple in 1979 de vrijheid krijgt om aan zijn droom te werken: een eenvoudig te gebruiken, goedkope computer voor de doorsnee consument. Het project wordt genoemd naar Raskin’s favoriete appel, de McIntosh. Wegens een juridisch conflict wordt dit later veranderd in Macintosh. Raskin, opgeleid als wiskundige, filosoof en musicus, schrijft in 1979 het artikel Computers by the Millions waarin hij de uitdagingen uiteenzet die spelen bij de massaproductie van personal computers. Raskin gelooft niet in de PC en droomt van een klein draagbaar apparaat dat verschillende eenvoudige toepassingen – apps – heeft en met een druk op de knop van toepassing wisselt. Noem het een casual computer.

Jef Raskin met op de achtergrond Steve Jobs.

Essentieel in Raskin’s project is dat het apparaat direct door consumenten bruikbaar is zonder kennis vooraf. Zoals gezegd zijn computers in de jaren zeventig alleen toegankelijk voor programmeurs. Toepassingen koop je niet, die schijf je zelf. In de droom van Raskin gebeurt alles direct met de een druk-op-de-knop. Als Steve Jobs in 1981 lucht krijgt van het project is het snel over met de droom. Jobs maakt bij het XEROX Palo Alto Research Center (PARC) kennis met de Graphical User Interface (GUI), een intuïtief besturingssyteem door middel van icons, windows en een menubar. Om deze grafische elementen te bedienen wordt gebruik gemaakt van een muis. De GUI en de muis zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het Macintosh team van Raskin krijgt de opdracht om hun computer voor de massa te voorzien van deze GUI. Jobs en Raskin hebben iedere een eigen visie. Raskin verlaat Apple een jaar later.

De Macintosh die in 1984 wordt geïntroduceerd, is dan ook niet wat Raskin voor ogen had toen hij vijf jaar eerder het McIntosh project startte. Door de muis en de GUI is het wel een revolutie in toegankelijkheid van de personal computer maar met een verkoopprijs van 2.500 dollar niet iets waar iedere consument voor naar de winkel rent. En nog belangrijker, hoe goed de GUI ook is, het is geen druk-op-de-knop maar een druk-op-de-muis die via een menubalk of venster van alles toegankelijk maakt. Hoe mooi de muis ook is, het blijft een extra schakel. Het is een Graphical Interface terwijl Raskin droomt van een Human Interface.

Het duurt bijna dertig jaar voordat een Raskin alsnog zijn gelijk haalt. Laten we eerlijk zijn, met de Macintosh zoals Steve Jobs die wilde heeft Apple nooit echt potten kunnen breken. Apple is pas groot geworden met de casual computer zoals Raskin die zag. Zowel de iPod, iPhone en de iPad zijn producten van zijn filosofie. De personal computer met muis wordt verslagen door de casual computer met (multi-) touch. Je drukt, in Raskins woorden, gewoon met je vinger op een knop. Niet achter een bureau – eventueel met muismat – maar overal. Op de bank bijvoorbeeld, of in de trein. Point-and-click maakt plaats voor touch. Een kind kan de was doen. A dream come true.

de Swyft van Jef Raskin uit 1985. Steve Jobs maakt er later een iPad van.

Met Lion gaat Apple terug naar de kern van het McIntosh project uit 1979. Een apparaat waar je met een druk op de knop schakelt tussen verschillende toepassingen. Toepassingen die toegankelijk zijn voor de doorsnee consument die niet lastig gevallen wil worden met een besturingssysteem, ook al is het de vriendelijkste GUI die er is. Dertig jaar nadat Jobs de GUI en muis bij XEROX PARC afkeek wordt met Lion een nieuwe weg ingeslagen. Met Multi-Touch Gestures wordt de klassieke muis vervangen door de Magic Trackpad. “Multi-Touch gestures transform the way you interact with your Mac, making all you do more intuitive and direct.” aldus Apple. Met Full Screen Apps verdwijnen de menubalk en het venster die kenmerkend zijn voor de personal computer en de muis. De revolutionaire Macintosh die het grote publiek kennis laat maken met de muis is niet meer. Met de release van Lion zet Macintosh een radicale stap. De eerste stap in het Post-PC era. Full-Screen Ahead!

ps. Jef Raskin en Steve Jobs zijn beide getroffen door alvleesklierkanker. Raskin is er in 2005 op 61-jarige leeftijd aan overleden.